Վահրամ Թոքմաջյան

Ամուլսարի «ոսկե» թնջուկը

Վերջին օրերին սրվել է իրավիճակն Ամուլսարի խնդրի շուրջ: Այս հարցը սպառնում է դառնալ ՀՀ թիվ մեկ ներքաղաքական օրակարգը: Ընդհանրապես պետության և հանրային կյանքին առնչվող ցանկացած հարց քաղաքական է: Իհարկե սկզբից դրանք ստանում են այլ բնութագրումներ՝ կրթական, բնապահպանական, մշակութային և այլն: Բայց արդյունքում բոլոր հարցերը դառնում են քաղաքական՝ բառի ոչ կուսակցական իմաստով:  Մենք արդեն ունենք պատմական […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Խաղաղ գործընթացում մենք որևէ առաջընթաց չունենք

Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցը արտաքին քաղաքականության ամենաառանցքայինն է: Այն միակն է, որ կարող է ճակատագրական ազդեցություն ունենալ Հայաստանի նաև ներքին կյանքի վրա՝ մեկ օրում բնականոն զարգացումը փոխարինելով ռազմական օրակարգով: Մենք դա անցել ենք ու այսօր դեռ չենք հեռացել այդ հեռանկարից: Քանի ունենք արկածախնդրությունը չբացառող հարևան, միշտ պետք է պատրաստ լինել պատերազմի: Վերջինիս միակ այլընտրանքը […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Պատմության ծույլիկները. բախումները և մարդիկ

1905-1907 թթ. Ռուսաստանում ընթանում էր մի գործընթաց, որն անվանում են ռուսական առաջին հեղափոխություն: Կենտրոնական իշխանությունները, որպեսզի կանխեն գործընթացների տարածումը ծայրամասերում՝ գուբերնիաներում, սկսեցին հրահրել միջէթնիկ կոնֆլիկտներ: Ամեն ինչ շատ պարզ էր, հանճարեղ, բայց՝ արյունոտ: Տարբեր ազգային փոքրամասնություններ կրոնական կամ ազգային հողի վրա բախվում են միմյանց հետ ու ժամանակ չի մնում մասնակցելու հեղափոխական գործընթացներին: Գոնե այդպես է […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Հաղթանակի հազար հայրերը

Ադրբեջանական ագրեսիայի ակտից հետո սրվեց նաև Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակը: Տարատեսակ խմբեր սկսեցին շահարկել մանր ձեռնածություններ՝ հակադրելու ռազմական և քաղաքական ղեկավարությանը: Այս մասին շատերն են գրել անցնող օրերի ընթացքում: Համոզված եմ, որ իմ հրապարակախոս ընկերները նույնպես անդրադարձել են թեմային, ուստի եթե ինչ-որ կետեր կրկնվեն, հայցում եմ ընթերցողիս ներողամտությունը: Պատերազմները վարում են պետությունները և այդ պետությունների ղեկավարությունը՝ […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Սահմանը և ողջախոհությունը

Երբ թերթում ես 1990-ականների սկզբի ընդդիմադիր մամուլը, ապշում ես: Եթե պատմությանն անտեղյակ մեկը լինես, կստեղծվի տպավորություն, որ ՀՀ ղեկավարությունը ոչնչից տեղյակ չէ, իսկ մի քանի կամավորներ առաջ են շարժվում՝ ազատագրելով հարյուրավոր կիլոմետրեր: Թշնամին՝ թիկունքից: Եթե երկու բառով նկարագրեմ, ապա այդ եզրահանգմանն եմ գալու՝ խոսելով 1990-ականների սկզբի մամուլի և որոշ ընդդիմադիրների պահվածքի մասին: Քննարկվող ժամանակահատվածից մենք […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Կեղծված պատմություն, եկեղեցի և ձեռնածություններ

ԿԳՄՍ-ն շրջանառության մեջ դրեց հանրակրթության պետական չափորոշիչների նախագիծը: Ինչպես միշտ, աղմուկը պայթեց այնտեղ, որտեղ բովանդակություն չկա: Իսկ աղմուկ կա՝ ազգ, եկեղեցի, կրոն, հայրենասիրություն, սեռական դաստիարակություն, ազգի կործանում և նմանատիպ այլ թեմաների մեջ: Սրան ավելացնում ես մի քիչ սորոս, կարճ հագած աղջիկ, համեմում ես սեռական կրթության մասին պատմող երևութական գրքով, տասնհինգ րոպե խաշում ես Լանզարոտեի կոնվենցիայի […]

Վահրամ Թոքմաջյան

ՀՀԿ-ի հիշողության կորուստը

«Պետականության քայքայման գործընթացն անխուսափելիորեն բերելու է անդառնալի կորուստների, որոնցից խուսափելու միակ ճանապարհը Նիկոլ Փաշինյանի հեռացումն է իշխանությունից»: Մեջբերումը հատված է ՀՀԿ Գործադիր մարմնի հայտարարությունից: Այո՛, սիրելի՛ ընթերցող, ՀՀԿ-ն մեզ ելք է բերել, և այդ ելքը Նիկոլ Փաշինյանի հեռացումն է: Ո՞վ կսպասեր դեպքերի նման կտրուկ շրջադարձ: Ի՞նչն էր ընկած այս հայտարարության հիմքում: Ավստրալիայի հրդեհներից տուժած կենգուրուներին […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Հայաստանի վաճառքը, ռուսական կապիտալի շահը և հայրենասիրությունը

Բացարձակ ինքնիշխանություն չի լինում: Այնպես, ինչպես բնության մեջ չկա 100-տոկոսանոց ոսկի կամ սպիրտ: Աշխարհի ամենահզոր կայսրություններն անգամ բացարձակ ինքնիշխան չէին: Հռոմեական կայսրությունը կախված էր պրովինցիաներից, միջնադարի սարսափը՝ Մոնղոլական կայսրությունը, արտաքին նվաճումներից և այդպես շարունակ:  Հայաստանի նման փոքր պետությունների համար ինքնիշխանության բարձր աստիճանը երազանք է: Ինքնիշխանություն ասածն ունի բազմաթիվ բաղադրիչներ՝ տնտեսական, քաղաքական, մշակութային, լեզվական, ռազմական և […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Պողոսը, Լենինը և Հայաստանը

Անցնող օրերը լարվածության պակաս չունեն հայկական քաղաքական միջավայրում: Շատ պատահականորեն պարզվեց, որ ԲՀԿ կուսակցության առաջնորդը հերիք չէ գործարար է, որը հարկեր է թաքցրել, դեռ մի բան էլ կազմակերպել է ընտրություններ կեղծելու գործընթաց: Դե… ճիշտն ասած, սա մենք չենք ասում: Ասում են ԱԱԾ-ն ու դատախազությունը: Իսկ մենք քանի՞ գլխանի ենք, որ չհավատանք: Բնականաբար այս ամենի հետևանքները […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Ճգնաժամը և կեղտոտ միավորները

Ճգնաժամային իրավիճակները «լավագույն» առիթ են քաղաքական հավակնություններ ունեցող ոչ իշխանական ուժերին շահել միավորներ, որոնք նրանք կօգտագործեն հետագա պայքարի ընթացքում: Սա պատմական ճշմարտություն է, որը բնորոշ է բոլոր տեսակի քաղաքական գործընթացներին, որոնց մենք կարող ենք ծանոթանալ պատմության մեջ: Իշխանությունները, որքան էլ արդյունավետ հաղթահարեն ճգնաժամային իրավիճակները, ներքաղաքական պայքարում պարտված են դուրս գալիս: Անպայման կգտնվեն «խելացիներ», որոնք ավելի […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Տուգանքը և կյանքը

ՀՀ Կառավարության ֆեյսբուքյան էջում հրապարակվել են ոչ հուսադրող թվեր: Ըստ այդ թվերի՝ մայիսի 29-ի դրությամբ արտակարգ դրության իրավական ռեժիմի կանոնները խախտելու փաստերով կազմվել է 15241 արձանագրություն: Բնականաբար, այս թվերն ավելի շատ կլինեին, եթե ոստիկանությունն ավելի ինտենսիվ աշխատեր կամ աչք չփակեր որոշակի խախտումների վրա: Ինչի՞ մասին են խոսում այս թվերը, և ի՞նչ շահարկումների առիթ կարող են […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Իշխանության փորձությունը

Պատերազմները լինում են տարբեր տեսակի՝ ռազմական գործողություններով ուղեկցվող, քարոզչական պատերազմներ, հիմա նաև՝ համավարակային պատերազմ: Իրավիճակը որոշ առումներով նման է 1990-ականների սկզբին: Նոր անկախացած երկրին եկել է փոխարինելու հեղափոխական շրջափուլը, իսկ մարդկանց ակնկալիքները, ինչպես լինում է ցանկացած բաղձալի իրադարձությունից հետո՝ բավականին շատ են: Սակայն ներկայիս իշխանությունները շատ ավելի շահեկան վիճակում են, քան 90-ականների սկզբին էր: Նրանք […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Ուշացած արձագանք. «Փա՜ռք աշխատավոր մարդուն»

Խորհրդային Միությունում տարածված կոչին ավելացնենք՝ հազա՜ր փառք աշխատավոր մարդուն: Ի՞նչն ենք մենք լավ անում: Կենաց ու հայհոյանք: Եկեք համաձայնենք, որ այս երկու իրողությունները մեզանում վառ արտահայտված են ու շատ լավ ստացվում են: Պետք չէ նեղանալ կենացասածներից կամ հայհոյողներից: Դեպքերի գերակշիռ մեծամասնության պարագայում դրանք իրագործելի չեն: Բարի կամ չար կամքի, սեռական թաքնված ֆանտազիաների արտացոլում են: Ավելին՝ […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Վանոն ճիշտ էր

Իմ նախորդ հոդվածներից մեկում՝ «Ոստիկանը, գողականն ու օրենքը», անդրադարձել էի Հայաստանում արմատացած քրեական բարքերին, դրանց արտացոլմանը հատկապես դեռահասների շրջանում: Հոդվածը թողել էի անավարտ՝ վերադառնալու հույսով: Չէի կարծում, որ հոդվածին վերադառնալու առիթ է հանդիսանալու ողբերգությունը: Այն, ինչ տեղի ունեցավ Գեղարքունիքի մարզում, մեծագույն ողբերգություն է: Մշակութաբանական, վարքագծային, կենցաղային, քրեական ներկապնակի արտացոլում: Ողբերգությունը հետևանք էր: Հետևանք այն ամենի, […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Պետություն-եկեղեցի թնջուկը. Լուսավորականությանն սպասելիս

Անցնող օրերին սրվեցին պետություն-եկեղեցի կամ իշխանություն-եկեղեցի հարաբերությունները: Թվում էր, թե որպես աթեիստ մարդ (աթեիստ հասկացության հետ ունեմ բովանդակային խիստ տարակարծություն) պետք հանգիստ նստեմ ու զբաղվեմ թամաշա անելով: Սակայն իրավիճակը, մեղմ ասած, հեռու է հրճվանք պարգևելուց: Համբերեցի նաև, որ կրքերը փոքր-ինչ հանդարտվեն, որպեսզի հրապարակեմ այս հոդվածը: Ստորև հարցերի միջոցով կփորձենք անդրադառնալ խնդրին, դրա պատմությանը, պատճառներին, հնարավոր […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Բարեգործությունից՝ ողորմություն. նուրբ սահման

Բարեգործություն, նվերներ տալ կամ հանգանակություններ կատարել: Երևույթներ, որ նույնքան հին են, որքան մարդկության գիտակցված պատմությունը: Նշված երևույթներից յուրաքանչյուրն ունի յուրովի մեկնություն, ընկալումների առանձին դաշտ, մատուցումների տարբերություններ: Դեռ հին աշխարհի տարբեր ավանդական արարողակարգերի ժամանակ մարդիկ միմյանց նվերներ էին մատուցում, և որքան թանկարժեք էր նվերը, այնքան բարձրանում էր նվիրատուի կարգավիճակը: Այն մարդը, որը նվերին նույն կերպ չէր […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Խուճապ և համաճարակ

Հալիձորի առաջին՝ 1727 թ. պաշարման ժամանակ, երբ հայկական կողմը Մխիթար Սպարապետի և Տեր Ավետիսի գլխավորությամբ գիշերային հարձակում գործեց բերդը շրջափակած թուրքական զորքի վրա, փայլուն հաղթանակ տարավ: Հայկական կողմը չէր գերազանցում թուրքերին ոչ ռազմական տեխնիկայով, ոչ էլ՝ թվով: Հաղթանակի հիմնական գրավականը հակառակորդին համակած խուճապն էր: Ցանկացած ճգնաժամային իրավիճակում խուճապն ավելի բացասական դրսևորումներ և հետևանքներ է ունենում, […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Հրեշը, «Դեկամերոնը» և համերաշխությունը

Ջովաննի Բոկաչչոյի «Դեկամերոն» վեպի հերոսները՝ ազնվազարմ պատանիներ և տիկնայք, հանդիպելով Սանտա Մարիա Նովելլա եկեղեցում, վիրուսով վարակված հեռանում են քաղաքից 2 մղոն հեռավորության վրա գտնվող առանձնատուն, որ այնտեղ փրկվեն հիվանդությունից։ Վեպի սյուժեի այս առանցքային կետը՝ մեկուսացումը, թվում է թե բխում է անձնային՝ բուժվելու նկատառումներից: Հակառակ կողմից՝ այն նաև մարդասիրական ակտ է՝ չվարակել ուրիշներին: Ցուցաբերել սոցիալական համերաշխություն: […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Պետության հակառակորդները. Եկեղեցիներ

Հռոմի Պապից առավել կաթոլիկ, մուսուլմաններից՝ բազմապատիկ ջերմեռանդ: Թերևս այսպես կարելի է բնութագրել այն ամենը, ինչ այսօր կատարվում է Հայաստանում՝ տարբեր կրոնական կազմակերպությունների հոգևոր հավաքների շուրջ:  Կորոնավիրուս կոչվող խուճապը աշխարհի բազմաթիվ երկրների ստիպել է հայտնվել արտակարգ դրության մեջ: Արդեն իսկ առկա են փաստեր, որ մի շարք երկրներում այս վարակի տարածմանը նպաստող գործողններից է որոշակի կանոններ չպահպանելը, […]

Վահրամ Թոքմաջյան

Ոստիկանը, գողականն ու օրենքը

Ամիսներ առաջ մեծ աղմուկ բարձրացրեց Քրեական օրենսգրքում լրացումներ կատարելու նախագիծը: Այդ լրացումներն առնչվում էին քրեական ենթամշակույթին (նախորդ հոդվածներից մեկում անդրադարձել եմ, թե ինչու է սխալ կիրառել «ենթամշակույթ» տերմինը): Իշխանությունը բերեց իր փաստարկները, ընդդիմությունը հակադարձեց: Լսեցինք երկու կողմերին: Լրացումներն ընդունվեցին, բայց սայլը շարունակում է տեղում ճռռալ՝ սելվոր չունի: Ավելի շուտ, այս հակամշակույթի սայլը ոչ թե տեղում […]