«Գայլն էլ խելք ունի, միայն բնազդը չէ». վանաձորցի որսորդն արդեն հասցրել է նրանց սիրել ու ընտելացնել

17-03-2011
1140 դիտում
«Գայլն էլ խելք ունի, միայն բնազդը չէ». վանաձորցի որսորդն արդեն հասցրել է նրանց սիրել ու ընտելացնել

Սամվել Սարգսյանն արդեն չի հիշում՝ իր կյանքի ընթացքում քանի~-քանի գայլի հախից է եկել ու մարդկանց ազատել նրանց ավերածություններից:

Հաշվի առնելով Հայաստանում վերջին տարիներին գայլերի թվաքանակի շեշտակի աճը` այսօր կառավարությունը պարգևատրում է սահմանել ամեն մի ոչնչացված գլխի համար` հարյուր հազար դրամ:

Սակայն փորձառու որսորդի համար գումար վաստակելը չէ, որ միշտ մղել է դեպի անտառները:

Ֆիոլետովոյի հանդամասում տարիներ առաջ սպանած գայլի 1,82 սմ երկարություն ունեցող մորթին քանի տարի է՝ խնամքով պահում է. ինքը սպանել է, ինքն էլ քերթել:

 

53-ամյա վանաձորցին 12 տարեկանից որսորդությամբ է զբաղվում: Դեռ մանկուց այստեղից-այնտեղից հրացան էր ճարում, գնում որսի: Ճարած հրացանների մեծ մասն էլ տնեցիները թաքցնում կամ փչացնում էին. չէին ուզում վտանգել նրա կյանքը:

Այժմ, սակայն, 41 տարվա փորձառու որսորդի համար բնությունը կարծես կյանքի իմաստ է դարձել:

«Որսի դուրս գալու առաջին նպատակս բնության մեջ քայլելն է, բնությամբ ապրելը: Բնությունը կենդանի է, Աստծո տված ամենամեծ հարստությունը: Առանց նրա ես գոյություն չեմ ունենա»,- ասում է նա:

Ամուսնության հաջորդ օրն անգամ ընկերների հետ երեք օրով սար է գնացել որսի:

Հիշում է. երբ առաջին անգամ՝ 12 տարեկանում, բաց դաշտում դեմ առ դեմ կանգնեց գայլի առջև ու ցանկացավ կրակել, հրացանը լռեց. եղբայրը մտածված փչացրել էր զենքը, որ Սամվելը որսի չգնա:

«Առաջին անգամ էր: Ոչ թե վախ առաջացավ, այլ խուճապի կարճատև պահ էր դա. զենքը չէր կրակում, գայլերն էլ չէին փախչում»,- հիշում է նա:

Սակայն շուտով գայլերը հեռանում են՝ ճանաչելով զենքը:

Փորձառու որսորդի հիշողության մեջ տպավորվել է հատկապես մի օր, երբ որսի ժամանակ վեց գայլ է սպանել:

«Գայլերի հետքով գնալիս բաց տարածության մեջ 23 գայլ հաշվեցի: Շրջան էին կազմել: Մեկ էլ տեսնեմ` երեք եղնիկ հինգ գայլի առջևից փախչում են ուղիղ դեպի մնացած գայլերը: Մեզ տեսնելով՝ եղնիկները թեքվեցին մեր կողմը՝ կարծես փրկություն փնտրելով մարդու մոտ: Եղնիկներին շրջափակելու փորձ անելիս էլ գայլերը նկատեցին մեզ»,- պատմում է որսորդը:

Վեց սպանված ու մի քանի վիրավոր թողնելով՝ գայլերը փախչում են:

«Որսորդն իրեն որսորդ է զգում գայլերի դեմ պայքարում»,- նկատում է Սամվել Սարգսյանը: Այդ է պատճառը, որ վանաձորցի որսորդը հիմնականում գայլերի որսի սիրահար է:

Նրա կարծիքով` գայլն է մարդուն որս անել սովորեցրել:

Գայլերի փորձված որսորդը, սակայն, հասցրել է նաև բարեկամանալ նրանց հետ: Արդեն չորս տարի է՝ տան բակում պահում է սիբիրյան Կայոտ տեսակի գայլի ու սիբիրյան Լայկա տեսակի շան խառնուրդին՝ Ջինային:

Տիրոջ ձայնը լսելուն պես Ջինան ուրախության ձայն է հանում ու ցատկում դեպի նա: Թաթերը հեզությամբ դնում է տիրոջ ափի մեջ և ուղիղ նայում լուսանկարչական ապարատին:

2 ամսականից Ջինան Սարգսյանների տանն է ապրում, ծանոթ է տան բոլոր անդամներին, բայց որպես տեր ընդունում է միայն որսորդին:

«Ճանաչում է նրան, ում ընդունում է որպես իր վաժակ, առաջնորդ: Այսինքն՝ նրա մեջ առաջնորդին ենթարկվելու ոհմակային բնազդը պահպանվել է»,-Ջինայի մասին պատմում է Սամվելը:

Ասում է, որ նա հավատարիմ, բարի կենդանի է, երբեք ոչ մեկի չի կծել:

«Չի հաչում: Ձայներ է հանում, խոսում հետս: Գլխի եմ ընկնում նրա լեզուն»:

Որսորդը գայլ էլ է պահել, ընտելացրել: Սակայն, ասում է, որ մարդիկ նրան թունավորել են: Մինչ օրս տնեցիների համար մութ է մնացել այդ պատմությունը:

Սամվելը տարիների փորձառությամբ հասկացել է, որ եթե մարդը գայլի բնավորությունը չիմանա, շատ դժվար կլինի նրան որսալ:

Փորձառու որսորդի համար գայլն արդեն սարսափելի չէ. նրանից շատ բաներ է սովորել:

«Շատ խելացի են, բայց արդեն դրանց բնավորությունն իմանալով՝ ինձ համար դժվար չէ»,- ասում է:

Չնայած այս ամենին՝ տարիների ընթացքում Սամվելն արդեն սկսել է խղճալ նրանց:

«Որ իրենց բնավորությանը, խելքին ծանոթացա, խփելիս սկսեցի խղճալ նրանց, բայց որ մարդկանց վնաս են տալիս, ողջ տարվա ապրուստը փախցնում-տանում, ստիպված խփում ես»,- ասում է Սամվելը:

Ըստ նրա՝ կենդանիները և, հատկապես, գայլերը, միայն բնազդով չէ, որ գոյատևել են այդքան դարեր:

«Բնության մեջ մարդուց խելացի են, խորամանկ: Բնական պայքարի մեջ մարդը չի կարող դիմանալ այնպես, ինչպես գայլերը: Իր խելքի շնորհիվ մարդու հետ այդքան դարեր պայքարի մեջ է մտել ու պահպանվել: Մենակ բնազդը չէ, խելք ունեն, քայլ անելու մտածելակերպ ունեն: Ո՞նց կարող է կենդանին միայն բնազդով գոյատևել»,- տարակուսում է որսորդը:

Վանաձորցի որսորդն իր տղային ու սանիկին էլ է որսորդության ճանապարհով տանում, սովորեցնում է այն ամենը, ինչ գիտի գայլերի ու գիշատիչների մասին:

Նրա որդին՝ 19-ամյա Տիգրանը, 3 տարեկանից որսորդ հայրիկի հետ սարերն է գնացել ու մանկուց սովորել որսի գաղտնիքները: Նա էլ է գայլի որսի սիրահար:

Տիգրանն էլ հոր նման դաստիարակվել է մեկ սկզբունքով՝ տղամարդը զորեղ պետք է լինի, չպիտի վախենա վտանգներից:

41 տարվա որսորդը, սակայն, իր սերը բնության ու որսի նկատմամբ երբեք չի դարձրել գումար աշխատելու միջոց: Նրա հրացանի ձայնը խախտել է անտառի հանգիստը միայն բնակչությանը վնաս տված գայլերի դեմ պայքարում:

Անուշ Բուլղադարյան

Վանաձոր

© Medialab.am