Ունեցվածքի հայտարարագրման ներկայիս կարգը չի նպաստում հանրային վերահսկողությանը

Ունեցվածքի հայտարարագրման ներկայիս կարգը չի նպաստում հանրային վերահսկողությանը
Ունեցվածքի հայտարարագրման ներկայիս կարգը չի նպաստում հանրային վերահսկողությանը
Հեղինակ MediaLab

Հայաստանում պաշտոնատար անձանց ունեցվածքի հայտարարագրմանն առնչվող օրենսդրությունը խիստ թերի է և չի երաշխավորում հանրային պաշտոն զբաղեցնող անձանց և հանրային ծառայողների գույքի և եկամուտների լիարժեք հայտարարագրումը, դրանց նկատմամբ հանրային վերահսկողությունը և ապօրինի հարստացման դեպքերի բացահայտումը:

Այս մասին ասվում է ՀՀ հակակոռուպցիոն ռազմավարության և դրա իրականացման 2019-2022 թվականների միջոցառումների ծրագրի վերաբերյալ հայաստանյան մի շարք հեղինակավոր հասարակական կազմակերպությունների ներկայացրած առաջարկությունների ժողովածուում, որի հեղինակներն են «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնը, Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակը, Բաց հասարակության հիմնադրամներ – Հայաստանը, Իրավունքի զարգացման և պաշտպանության հիմնադրամը, ինչպես նաև Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբը

Հանրային ծառայության մեջ գտնվող անձանց և նրանց ընտանիքի անդամների գործունեության և ունեցվածքի մասին հանրային վերահսկողությունն անհրաժեշտ նախապայման է կոռուպցիայի դեմ արդյունավետ պայքարի համար։ Հանրային այս վերահսկողությունն իրականացվում է պաշտոնատար անձանց կողմից ներկայացվող հայտարարագրերի միջոցով։

Հայտարարագրման օրենսդրության բարեփոխումը թույլ կտա հանրային վերահսկողության իրականացման համար համարժեք թափանցիկության և հաշվետվողականության մեխանիզմներ ստեղծել ու գործարկել։

Այսպես, ներկա օրենսդրությամբ պաշտոնատար անձինք պարտավոր են հայտարարագրել միայն այն թանկարժեք գույքը, որի արժեքը գերազանցում է ութ միլիոն դրամը։ Այնինչ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի «ապօրինի հարստացում» հոդվածով նախատեսված է հայտարարատու պաշտոնատար անձի օրինական եկամուտների և գույքի ավելացման և (կամ) նվազեցված պարտավորություններն էականորեն գերազանցող 5 միլիոն դրամի շեմը։ Մի կողմ թողնելով, որ նույնիսկ 5 միլիոն դրամի շեմը բավական բարձր է, նշենք, որ գործող օրենսդրությամբ որևէ պաշտոնատար անձ կարող է 7․5 միլիոն դրամ արժողությամբ «նվեր» ստանալ և պարտավորված չլինել նշել այդ մասին իր հայտարարագրում։ Ըստ այդմ, անհրաժեշտ է վերանայել հայտարարագրման ենթակա թանկարժեք գույքի արժեքի շեմը։ Ընդ որում, խնդրահարույց է նաև այն, որ գույքի և դրամական միջոցների նվիրատվությունների հայտարարագրման տվյալներում բացակայում են նվիրաբերված գույքի անվանումը և նվիրատուի անունն ու ազգակցական կապը, և ընդհանրապես՝ նվերների ընդունման գործընթացը լիարժեք կարգավորված չէ։

Սրանից զատ, գործող օրենսդրությունն ունի այլ բացեր ևս։ Մասնավորապես՝  չի նախատեսվում հայտարարատու պաշտոնատար անձի և նրա ընտանիքի անդամների կողմից ստանձնած պարտավորությունների (վարկեր, այլ գույք) հայտարարագրում, աշխատանքի և ծառայությունների տեսքով նվիրատվությունները ևս չեն հայտարարագրվում։

Հարկ է նաև նշել, որ գործող օրենսդրության պայմաններում հնարավոր չէ բացահայտել հանրային պաշտոնյաների ու ծառայողների կողմից ձեռնարկատիրական գործունեության անհամատեղելիության պահանջի խախտման դեպքերը, իսկ հավատարմագրային կառավարման իրավակարգավորումները բացակայում են։

ՀՀ հակակոռուպցիոն ռազմավարության և դրա իրականացման 2019-2022 թվականների միջոցառումների ծրագրի վերաբերյալ քաղհասարակության առաջարկությունների ժողովածուում, ըստ այդմ, նշվում է, որ անհրաժեշտ է լրամշակել «Հանրային ծառայության մասին օրենքը» և առնչվող ենթաօրենսդրական ակտերը՝ երաշխավորելու գույքի, եկամուտների և շահերի հայտարարագրման բացարձակ արդյունավետությունը և թափանցիկությունը:

Միևնույն ժամանակ, հարկավոր է ստեղծել գույքի, եկամուտների և շահերի հայտարարագրման բաց տվյալներով և բաց աղբյուրով համակարգ, որը հասանելի կդարձնի տվյալները նաև հանրության համար, ինչն արդյունավետ կդարձնի պաշտոնյաների նկատմամբ հանրային վերահսկողությունը:

Աղբյուրը՝ Uic.am