Մի բուռ ադրբեջանցիներ Արցախի լեռներում. նրանք կարոտել են իրենց հարազատներին, որոնց թողել են շփման գծի այն կողմում

Մի բուռ ադրբեջանցիներ Արցախի լեռներում. նրանք կարոտել են իրենց հարազատներին, որոնց թողել են շփման գծի այն կողմում
Մի բուռ ադրբեջանցիներ Արցախի լեռներում. նրանք կարոտել են իրենց հարազատներին, որոնց թողել են շփման գծի այն կողմում
Հեղինակ MediaLab

69-ամյա Թոֆիկ Ալիևը հուսահատ է: Նա այլևս չի պատկերացնում, որ կյանքի մնացած տարիներին հնարավորություն կունենա հանդիպելու իր ինը եղբայրներին ու քույրերին, որոնց չի տեսել արդեն մոտ քսան տարի: Վերջին անգամ նա հայրենի գյուղում` հայրական տանը, եղել է պատերազմից առաջ:
Նրա աչքերը թրջվեցին, երբ սկսեց մեծից փոքր թվարկել իր եղբայրներին ու քույրերին`Միրզա, Ֆազիլա, Աղամիրզա, Միրզաաղա, Հագիգաթ, Ռաֆիկ, Թահիր, Ռովշան, Ֆարհադ: Հետո սկսեց ավելի բարձր լացել, երբ հարցրեցի, թե երազում տեսնո՞ւմ է իր հարազատներին:
«Տեսնում եմ Միրզային, հորս ու մորս»,- կոկորդում խեղդելով զգացմունքները` ասաց նա` շարունակելով թեյ լցնել ապակե թափանցիկ բաժակների մեջ, որով սովորաբար թեյ խմում են մահմեդական Արևելքում:

Թոֆիկ Ալիևը Լեռնային Ղարաբաղում բնակվող այն ադրբեջանցիներից է, ով հրապարակավ չի թաքցնում իր ազգությունը, չի փոխում ազգանունը, մարդահամարի ժամանակ «Ազգությունը» հարցին պատասխանում է, որ ադրբեջանցի է: Նա հայ կնոջ` Վալենտինա Ալիևայի հետ (այս կինն ամունանալուց հետո իր Թովմասյան ազգանունից հրաժարվել և ընդունել է ամուսնու ազգանունը) բնակվում է Լեռնային Ղարաբաղի Ասկերան քաղաքում` մեկսենյականոց նեղ ու անշուք բնակարանում:

Պաշտոնական տվյալներով` ԼՂՀ-ում ադրբեջանցիների թիվը մոտ մեկ տասնյակ է, սակայն որոշ հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ նշում են, որ նրանց թիվը հարյուրի սահմաններում է, այդ թվում նրանք, ովքեր ադրբեջանցի են հոր կամ մոր կողմից: Նրանց մի մասը Կարմիր խաչի միջոցով երբեմն նամակներ է ստանում և ուղարկում հարազատներին:

Թոֆիկ Ալիևը, սակայն, այդ բախտավորներից չէ: «Այստեղից մինչև մեր գյուղ` Ուջարի շրջանի Գյուլաբենդ, մոտ 150 կմ է: Եթե լինեմ այնտեղ, գյուղացիներից շատերին չեմ ճանաչի: Կարող է` եղբորս երեխաներին էլ չճանաչեմ»,- հուզված պատմում էր նա: Ասկերանցի բժիշկ Թաթուլ Շեկյանը երկար տարիներ աշխատել է շրջանային հիվանդանոցում որպես գլխավոր բժիշկ, հետո երեք տարի` որպես Ասկերանի քաղաքապետ: Նա շատ լավ է ճանաչում Ալիևներին, ովքեր քաղաքում հաստատվել են 1966-ին:

«Մինչև պատերազմը մեր շփումը այնքան էլ հաճախ չէր, միայն ամեն օրվա բարևը կար: Պատերազմի տարիներին Վալյայի հետ աշխատեցինք, դրանից հետո ավելի շատ սկսեցի շփվել: Թոֆիկը շատ պարզ, հրաշալի, աշխատասեր անձնավորություն է: Ես այս ընտանիքին օգնում էի նաև, որպեսզի միայնակ չզգան»,- ասաց Շեկյանը:

Ալիևների տանը հեռախոս չկա: Տիկին Վալյան դա արդարացված է համարում. «Ի՞նչ ենք անելու հեռախոսը: Ո՞ւմ հետ խոսենք, ոչ մեկը չունենք»: Նրա հայրը և մայրը վաղուց չկան, ունեցել է մեկ եղբայր, որը երիտասարդ տարիքում դժբախտ պատահարի զոհ է դարձել Տաշքենդում:

Ալիևների ընտանիքը գոյատևում է պետությունից ստացվող թոշակով: Նրանք նաև մի կտոր հող ունեն, բայց տարիքի պատճառով այլևս դժվարանում են մշակել: Ասկերանից նրանք ուրիշ տեղ չեն գնում: Թոֆիկ Ալիևն ասաց, որ տարիներ առաջ մի քանի անգամ եղել է Ստեփանակերտում, իսկ Երևանում երբեք չի եղել:

Շփման գծի այն կողմում հարազատներին թողած մարդիկ` լինեն հայ թե ադրբեջանցի, գրեթե նույն կերպ են վերաբերվում պատերազմին, կյանքին, ապագային: Մեծ հաշվով` պատերազմը տակնուվրա է արել նրանց կյանքը:

Լեռնային Ղարաբաղի Մարտունու շրջանի Բերդաշեն գյուղում բնակվող 60-ամյա ադրբեջանուհի Էլմիրան հավասարապես տուժել է և´ ադրբեջանցիներից, և´ հայերից: Մոտ 40 տարի առաջ իր հարազատ Բաքվում նա ծանոթացել է ապագա ամուսնու` Սլավիկի հետ, ամուսնացել ու տեղափոխվել է Բերդաշեն:

Ինչպես Թոֆիկը, Էլմիրան ևս ոչ մի հայերեն բառ չգիտեր, երբ հաստատվում էր Լեռնային Ղարաբաղում: Հիմա հրաշալի խոսում է Արցախի բարբառով, գուցե ավելի մաքուր, քան շատ արցախցիներ, որոնք շատ են ռուսերեն բառեր կամ վերջավորություններ օգտագործում:

Էլմիրայի մայրը դեմ էր, որ 17-ամյա աղջիկն ամուսնանա հայի հետ: Էլմիրան ինքը սկզբում չէր իմացել, որ այն տղան, որը Բաքվի կինոթատրոններից մեկում հնդկական ֆիլմեր էր ցուցադրում և որին ինքը պիտի սիրահարվեր, հայ է: Նա այսօր էլ չի ափսոսում, որ ամուսնացել է Սլավիկի հետ, թողել Բաքուն և հաստատվել է հեռավոր լեռնային այս գյուղում` Բերդաշենում: Բայց նա նեղացել է իր ճակատագրից:

«Հինգ երեխա ենք ունեցել: 17-ամյա աղջկաս մի հայ երիտասարդ սպանեց խանդի հողի վրա: Տղայիս սպանեցին ադրբեջանցիները` պատերազմի տարիներին: Այս պատերազմը փոխեց իմ կյանքը»:

Տիկին Էլմիրան Կարմիր խաչի միջոցով ժամանակ առ ժամանակ նամակներ է փոխանակել Բաքվում բնակվող քույրերի հետ: Այդ նամակներից է իմացել, որ մահացել է մայրը: Այդ նամակներից է իմացել, որ ավտովթարից մահացել է քույրերից մեկի որդին:

Ամիսներ առաջ «Ինտերնյուսը» մի ֆիլմ է նկարահանել այս ընտանիքի մասին: Այնտեղ օգտագործվել են դրվագներ հնդկական սիրային այն ֆիլմերից, որոնք ժամանակին Սլավիկն իր ապագա սիրուն` 17-ամյա ադրբեջանուհի Էլմիրայի ու մյուսների համար ցուցադրում էր Բաքվում:

«Մեր կյանքն էլ է կինո»,- ասում ու բարի ժպտում է կյանքի դաժան հարվածներ ստացած կինը:

Թաթուլ Հակոբյան

Լրագրող, «Սիվիլիթաս» հիմնադրամի փորձագետ, Հատուկ «Մեդիալաբի» համար

© Medialab.am

Հոդվածը պատրաստվել է «Եվրասիա. Համագործակցություն» հիմնադրամի` (ԵՀՀ) Երևանում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանության աջակցությամբ իրականացվող «Հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների և ղարաբաղյան հակամարտության անաչառ լուսաբանում էլեկտրոնային լրատվամիջոցներում» նախագծի շրջանակներում:

Handful Azeris in Artsakh mountains eng

Handful Azeris in Artsakh mountains rus