«Հակամենաշնորհային պայքար». երբ փոքր ներմուծողներն առանձնապես չեն խանգարում մոնոպոլիստներին

«Հակամենաշնորհային պայքար». երբ փոքր ներմուծողներն առանձնապես չեն խանգարում մոնոպոլիստներին
«Հակամենաշնորհային պայքար». երբ փոքր ներմուծողներն առանձնապես չեն խանգարում մոնոպոլիստներին
Հեղինակ MediaLab

Մարքեթոլոգ, «Չոր մարքեթինգ» ծրագրի հիմնադիր Վահրամ Միրաքյանն այսօր էլ շարունակում է բանան ներկրել Հայաստան: Նրան բանանի ներմուծման շուկայում այսօր էլ գերիշխող դիրք զբաղեցնող «Քեթրին գրուպը» «առանձնապես չի խանգարում»: Ճիշտ է, Վահրամ Միրաքյանը բանան է ներմուծում անհամեմատ փոքր ծավալներով, ամսական ընդամենը 2-3 մեքենա:

Հիշեցնենք, որ մարքեթոլոգ Վահրամ Միրաքյանը հրապարակավ հայտարարեց Հայաստան բանան ներմուծելու ցանկության մասին այն բանից հետո, երբ Կարեն Կարապետյանի կառավարությունն ասաց, թե բանանի շուկայում մոնոպոլիա այլևս չկա:

«Գերիշխող դիրք ունեցողներն ինձ չեն հետաքրքրում: Ինձ ինչ հետաքրքրում է` էդ ենք անում, ինչ ծավալ պետք է` էդքան ծավալ էլ սպառում ենք: Աշխատում ենք ներմուծման ծավալներն ավելի մեծացնելու ուղղությամբ: Հիմա ո՞վ է գերիշխող, ո՞վ` ոչ, առանձնապես չի հետաքրքրում, որովհետև մեզ առանձնապես չի խանգարում»,- «Մեդիալաբի» հետ զրույցում ասաց Միրաքյանը:

Վահրամ Միրաքյանը նաև ասում է, թե մինչ այժմ բանան ներմուծող մրցակիցների հետ առնչություն չի ունեցել, թեև դա կարող է պայմանավորված լինել նրա հրապարակային հայտարարություններով ու ներմուծման ծավալներով: Միրաքյանի «Արթին ինվեստ» ընկերությունը բանան է ներմուծում և՛ Վրաստանից, և՛ Ռուսաստանից:

Մեր հստակեցմանը, թե կարողանո՞ւմ են մրցակցել գերիշխող դիրք զբաղեցնող ընկերությունների հետ, Միրաքյանն պատասխանեց. «Այո՛, կարողանում ենք, ամսական մի քանի ֆուռ ենք բերում, ամեն մեքենան 20 տոննա է: Առօրյա խնդիրներ կան, բայց լուրջ խնդիր էս պահի դրությամբ չկա»: Ըստ մարքեթոլոգի՝ իրացման խնդիր բոլորն էլ ունենում են. «Բայց այնքան, ինչքան մենք ենք ներկրում, կարողանում ենք իրացնել: Ամառվա սեզոնն ավելի պասիվ է, 2-3 մեքենա ենք ներկրում, սեպտեմբերից ակտիվանալու է»:

Չնայած վերջերս ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Վարդան Հարությունյանը Ազգային ժողովում լրագրողների հետ զրույցում վստահեցրեց, որ սահմանը 100 տոկոսով բաց է, ցանկացած մարդ կարող է ներկրել այն, ինչ ցանկանում է, բանանի ներկրման շուկան կրկին վերահսկում է ԱԺ ՀՀԿ-ական պատգամավոր, ԴԱՀԿ ծառայության նախկին պետ Միհրան Պողոսյանի հիմնադրած «Քեթրին գրուպը»:

Մամուլում նրա անվան հետ է կապվում բանան ներկրող ևս մեկ ընկերություն՝ «Մելատրոպիկը»: Այս առիթով նաև «Ելք» դաշինք խմբակցության ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանը հարցում էր ուղղել ՊԵԿ-ին: ՊԵԿ-ի հրավերից հետո Փաշինյանը ծանոթացել է բանանի ներկրման վիճակագրությանը` որ ընկերությունները և ինչ քանակությամբ բանան են ներմուծում Հայաստանի Հանրապետություն: Ըստ այդմ, շուկայի գրեթե 90 տոկոսը պատկանում է երկու ընկերությունների՝ «Քեթրին գրուպին» և «Մելատրոպիկին», որոնք, ըստ Փաշինյանի, դե ֆակտո պատկանում են նույն սեփականատիրոջը: Անցյալ տարի այս երկու ընկերությունները միասին մոտ 10.000 տոննա բանան են ներկրել Հայաստան:

Մամուլի հրապարակումների համաձայն՝ այս տարվա առաջին եռամսյակում ևս ամենաշատ բանան ներմուծողը «Քեթրին գրուպն» է՝ 2 հազար 382 տոննա: Ընդ որում, ըստ ՊԵԿ-ի տվյալների՝ այս տարի բանան են ներկրել 13 ընկերություն և 26 անհատ ձեռներեց:

Գրեթե նույն իրավիճակն է շաքարավազի ներկրման շուկայում: Այստեղ ևս շաքարավազ ներմուծողների թիվն ավելացել է, բայց մոնոպոլիան չի փոխվել:

ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր Սամվել Ալեքսանյանը, չնայած անցյալ տարի մրցակցել է 22 տնտեսավարող սուբյեկտների հետ, սակայն Հայաստան է ներմուծել շաքարավազի 90 տոկոսը: Ասել է թե, դաշտում հայտնված ներմուծողները Ալեքսանյանին առանձնապես չեն խանգարել:

2016 թվականի ընթացքում Հայաստան է ներկրվել 61 հազար 554 տոննա շաքար: Դրանից 58 հազար տոննան ներկրել է Սամվել Ալեքսանյանը Բրազիլիայից: Ներկրված շաքարի մնացած 5 տոկոսը բաժանվել է մի քանի տասնյակ տնտեսավարողների միջև, այդ թվում` նրանց, որոնք շաքարն օգտագործում են սեփական արտադրության մեջ: «Հայկական ժամանակ» օրաթերթը գրել է, որ որպես ներմուծող ՊԵԿ-ն արձանագրել է, օրինակ` ԱՄՆ-ից ներկրված 300 գրամ շաքար բերողին կամ Հոլանդիայից 2,5 կիլոգրամ բերած անձին:

2017-ի առաջին եռամսյակում այլ երկրներից շաքարի կամ շաքարի հումքի ամենամեծ խմբաքանակը կրկին ներմուծել է հենց Սամվել Ալեքսանյանին պատկանող ընկերությունը՝ 23 հազար 122 տոննա: Մնացած 8 ընկերությունները փոքր խմբաքանակով են ներմուծել:

Մասնագիտությամբ տնտեսագետ, «Ժառանգություն» կուսակցության փոխնախագահ Արմեն Մարտիրոսյանի կարծիքով` այն, ինչ կատարվում է, հնարավոր չէ ազատականացում անվանել: «Դա չի կարող ազատականացում և մենաշնորհների դեմ պայքար համարվել մի շարք պատճառներով. սկսած նրանից, որ նման փոքր ներկրումները շուկայի վրա անդրադարձ չեն ունենում ծավալների նվազ լինելու պատճառով: Նաև՝ դրանք կարող են մի քանի տնտեսավարողներ լինել, որոնք իշխանության հետ ինչ-որ կապեր ունենալով, իրենց սեփական արտադրության կամ իրենց տնտեսության կարիքները հոգալու համար են այդ մթերքը ներմուծում, կարող է նաև պայմանավորված գին լինել»,- «Մեդիալաբի» հետ զրույցում ասաց Մարտիրոսյանը:

Բացի այդ, նրա խոսքով՝ մի շարք պայմաններ կան, որ քաղաքացիները չեն էլ փորձի ներկրել, քանի որ նախ` մրցակցությանը չեն դիմանա, դեմպինգի տակ կընկնեն: «Ինչը մենք տեսանք հենց «Ժառանգության» անդամ Գառնիկ Սահակյանի նկատմամբ դեղերի շուկայում,- հիշեցրեց Մարտիրոսյանը, հավելելով,- ոչ ոք Հայաստանում այդպիսի ֆինանսական միջոցներ չունի, որ առանց մրցակցային իրական պայմաններ ապահովելու փորձեն էդպիսի քայլեր իրականացնել: Իրական մրցակցային պայմաններ ասելով՝ նկատի ունեմ նաև տարբեր ակցիաների անվան տակ խոշորների կողմից դեմպինգի հնարավորության բացակայությունը: Էնպես որ, մենք դեռ շատ հեռու ենք ազատական տնտեսությունից: Հայաստանի մոնոպոլ տնտեսությունը չի կարող վերանալ, քանի դեռ մենք չունենք անկախ դատարան, նորմալ ընտրական համակարգ և իշխանության ճյուղերի հակակշիռների մեխանիզմ: Այն մարմինները, որոնք զբաղվում են տնտեսական հարցերով, նրանց իրական անկախությունը երաշխավորված չէ»:

Մարինե Խառատյան

MediaLab.am