«2016 թվականը ցույց տվեց, որ Հայաստանը ներդրումների համար նպաստավոր չէ, ներդրումների համար մեր երկրում կան մեծ ռիսկեր». Աշոտ Եղիազարյան

«2016 թվականը ցույց տվեց, որ Հայաստանը ներդրումների համար նպաստավոր չէ, ներդրումների համար մեր երկրում կան մեծ ռիսկեր». Աշոտ Եղիազարյան
«2016 թվականը ցույց տվեց, որ Հայաստանը ներդրումների համար նպաստավոր չէ, ներդրումների համար մեր երկրում կան մեծ ռիսկեր». Աշոտ Եղիազարյան
Հեղինակ MediaLab

«Մեդիալաբի» հարցերին պատասխանել է տնտեսագիտության դոկտոր Աշոտ Եղիազարյանը:

-Պարոն Եղիազարյան, լրացավ վարչապետ Կարեն Կարապետյանի պաշտոնավարման 100 օրը, ի՞նչ փոխվեց այս ընթացքում Հայաստանի տնտեսությունում:

-Ես չգիտեմ՝ ինչպիսի ակնկալիքներ կային վարչապետի փոփոխությամբ, համենայնդեպս դա ավելի շատ բարձրաձայնվում էր որոշ շրջանակների մոտ` սպասելիքների ձևավորման կամ ծանր վիճակից դուրս գալու ակնկալիքով, բայց բնական է, որ չէր կարող վարչապետի նշանակմամբ իրավիճակ փոխվել, եթե քաղաքականությունը շարունակվում է նույնությամբ: 2016 թվականն ըստ էության բացահայտեց Հայաստանի տնտեսության խոցելի կողմերը: Ավելի շուտ, խոցելի կողմերը հայտնի էին, դրա մասին շատ է խոսվել, բայց դրանց ցցուն դրսևորումներն այս տարի երևացին: Բնական է, որ արդեն անցել է բավական ժամանակ Հայաստանի՝ ԵՏՄ անդամակցությունից: Այն պահից, երբ Հայաստանը զիջեց ինքնուրույն քաղաքականություն իրականացնելու իր հնարավորությունները, բացառեց իր այլընտրանքային զարգացումները, որոշակի ժամանակ էր պետք, որ դրսևորվեին դրա բացասական հետևանքները: Ըստ էության 2016 թվականն այս առումով ավելի ակնհայտ դարձավ: ՀՆԱ տեմպերի, տրանսֆերտների շարունակական նվազում ունեցանք, օտարերկրյա ներդրումների էական նվազում, կապիտալի արտահոսք, պետական պարտքն ըստ էության մոտենում է վտանգավոր շեմին, որից այն կողմ պարտքեր վերցնելու հնարավորություններ այլևս չեն լինելու, դրա հետ կապված բացասական հետևանքներ են լինելու՝ մակրտոնտեսական իրավիճակի վատթարացում և այլն: Այսինքն՝ 2016-ին այս իրավիճակն էր, ենթադրվում է, որ այդ իրավիճակը կշարունակվի համենայնդեպս այնքան ժամանակ, քանի դեռ Հայաստանի քաղաքականության մեջ արմատական փոփոխություն չի եղել: Եթե կարճ ասենք՝ Հայաստանը սպառել է աճի ռեսուրսները, Հայաստանին պետք են աճի նոր գործոններ: Այս տնտեսական տարածքում գտնվելու պայմաններում այդ աճի ռեսուրսները պարզապես չեն կարող լինել:

-Կառավարության անդամները հույսեր են կապում 2017 թվականի հետ՝ հայտարարելով, թե այն կայունացման տարի է լինելու երկրի տնտեսության համար:

-Դա նույն մոտեցումն է, վարչապետի փոփոխությամբ նույնպես ասում էին, թե իրավիճակը կփոխվի: Հիմա էլ, բնականաբար, պետք է ասեն, որ 2017-ին կայունացում կլինի, դրանից հետո կփոխվի, բայց ի՞նչ է փոխվում իրական տնտեսությունում, աճի գործոննե՞ր են հայտնվում: Թող մատնանշեն որևէ աճի գործոն, որ կարող է առաջանալ: Կառավարությունն անընդհատ որպես աճի գործոն շեշտում է այն, որ Ռուսաստանի տնտեսական վիճակն է բարելավվում: Բայց մենք պետք է հաշվի առնենք, որ այս իրավիճակը նաև Ռուսաստանի տնտեսությունից կախվածության հետևանք է: Այսինքն՝ մեզ պետք չեն աճի ռեսուրսներ, որոնք պայմանավորված են Ռուսաստանի տնտեսությամբ, մեզ պետք են սեփական աճի ռեսուրսներ, որոնք կարող են կայուն աճ ապահովել: Իսկ կայուն աճը միայն այն դեպքում է հնարավոր, եթե քո տնտեսությունն ունի բավականաչափ լավ կառուցվածք, եթե դու ունես լավ դիվերսիֆիկացված շուկաներ, եթե դու ընդհանրապես ունես տնտեսական քաղաքականություն իրականացնելու հնարավորություններ: Եթե դու չունես տնտեսական քաղաքականություն  իրականացնելու հնարավորություններ, մնում ես կախված ճակատագրից, տվյալ դեպքում՝ Ռուսաստանում տեղի ունեցող փոփոխություններից:

-Որպես կայունացմանը նպաստող գործոն՝ կառավարությունը շեշտում է նաև ներդրումների համար բարենպաստ միջավայր ստեղծելը՝ խոստանալով ներդրումային հիմնադրամ հիմնել: Սա որքանո՞վ իրականություն կդառնա և արդյունք կտա:

-2016 թվականը ցույց տվեց, որ Հայաստանը ներդրումների համար նպաստավոր չէ, ներդրումների համար մեր երկրում կան մեծ ռիսկեր: Եվ ներդրումների համար ռիսկեր այսօր կան նաև Ռուսաստանում: Այդ երկրի նկատմամբ կիրառվում են պատժամիջոցներ, ընթանում է մեկուսացման քաղաքականություն: Եթե Հայաստանն այդ տնտեսական տարածքի մաս է կազմում, բնականաբար, նույն ռիսկերը գոյություն ունեն նաև Հայաստանում: Ռուսաստանից կապիտալ է արտահոսում, Հայաստանից նույնպես կապիտալ է արտահոսում, Ռուսաստանում կրճատվում են օտարերկրյա ներդրումները, Հայաստանում նույնպես կկրճատվեն: Եվ դա շատ բնական է, նույն դաշտն է, նույն ռիսկային գործոններն են, և այսպիսի պայմաններում հնարավոր չէ ակնկալել ներդրումներ: Ինչ վերաբերում է հիմնադրամների ստեղծմանը, չգիտեմ, բիզնես-նախագծերի ներիկայացմանը, ինչպես վարչապետն է հորդորում բիզնես-նախագծեր ներկայացնել, չեմ կարծում, թե կառավարությունը հենց այդ ֆունկցիայով պետք է զբաղվի: Ըստ էության դա առևտրային բանկերի ֆունկցիան է, ի՞նչ է նշանակում՝ կվարկավորենք բիզնես նախագծեր: Բայց բանկերն այսօր նույնիսկ չեն կարողանում վարկավորել, որովհետև այդ վարկերի կարիքը չկա, ներդրման դաշտը գոյություն չունի: Եթե դու չունես համապատասխան տեխնոլոգիաներ, ենթակառուցվածքներ, շուկաներ, ինչո՞վ ես դու գրավիչ: Դու պարզապես ներդրողների համար դիտարկվում ես որպես ռիսկերով լի տնտեսական տարածություն:

-Այս իրավիճակից դուրս գալու համար ո՞րն է ելքը:

-Աճի համար նախապայմաններ ստեղծելու համար նախ պետք է կարողանաս իրականացնել ինքնուրույն տնտեսական քաղաքականություն, դու պետք է ունենաս զարգացման այլընտրանքներ, հնարավորություններ: Տվյալ դեպքում մեր զարգացման այլընտրանքներն ու հնարավորությունները կապված են եվրոպական տնտեսական տարածքին ինտեգրվելու հետ: Այլ տարբերակ պարզապես գոյություն չունի: Եթե որևէ մեկն ունի այլ տարբերակ, թող առաջարկի: Որպես այլ տարբերակ՝ ուղղակի առաջարկում են կախվածության խորացում Ռուսաստանից, որն էլ հանգեցրել է այս վիճակին:

Էմմա Մանուկյան

MediaLab.am