Վտանգավոր լուծումնե՞ր. հակասական կարծիքներ Աստանայում ընդունված համատեղ հայտարարության շուրջ

Վտանգավոր լուծումնե՞ր. հակասական կարծիքներ Աստանայում ընդունված համատեղ հայտարարության շուրջ
Վտանգավոր լուծումնե՞ր. հակասական կարծիքներ Աստանայում ընդունված համատեղ հայտարարության շուրջ
Հեղինակ MediaLab

Թեև դեկտեմբերի 1-ին Ղազախստանի մայրաքաղաք Աստանայում մեկնարկած ԵԱՀԿ անդամ երկրների ղեկավարների գագաթնաժողովի ընթացքում Սերժ Սարգսյան-Իլհամ Ալիև նախատեսված հանդիպումը չի կայացել, այդուհանդերձ ԼՂ հարցի կապակցությամբ ընդունված համատեղ հայտարարությունը Հայաստանում արդեն իսկ դարձել է ակտիվ քննարկումների առարկա:
Որոշ վերլուծաբաներ համոզված են, որ հայտարարությունը նպաստավոր է Հայաստանի համար, ոմանք էլ կարծում են, որ այն լրջագույն վտանգներ է պարունակում:
ՀՀ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի տնօրեն Ռուբեն Սաֆրաստյանը համոզված է, որ ընդունված հայտարարությունը հանգրվանային նշանակություն կարող է ունենալ, քանի որ «Աստանայում տեղի ունեցավ այն, ինչ սպասվում էր՝ համանախագահող երկրների ներկայացուցիչներն ընդունեցին փաստաթուղթ, որն արդյունք է Մինսկի խմբի երկարատև աշխատանքի»:

Սաֆրաստյանն ասել է, թե ընդունված փաստաթուղթը հանգրվանային նշանակություն ունի իր մեջ ներառող մի քանի կարևոր կետերի պատճառով. նախ` կարևոր է, որ Աստանայում ընդունված փաստաթղթում խնդրի կարգավորման համար որևէ սկզբունքին գերակայություն չի տրվում, «մինչդեռ հայտնի է, որ Ադրբեջանը ցանկանում է աշխարհի առջև կարևորել տարածքային ամբողջականության սկզբունքը միայն»։

Ռուբեն Սաֆրաստյանը նշել է, որ կարևոր է նաև այն, որ ԼՂ հակամարտության խնդրի վերաբերյալ առանձին փաստաթուղթ է ընդունվել։

«Ըստ էության, այս նոր փաստաթուղթը փաստում է այն, որ խնդրի խաղաղ կարգավորումը երկընտրանք չունի»,- ասել է Սաֆրաստյանը։

Գագաթնաժողովի հենց ամենասկզբում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների պատվիրակությունների ղեկավարները (ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը, Ֆրանսիայի վարչապետ Ֆրանսուա Ֆիյոնը և ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը), Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն ու Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը համատեղ հայտարարություն են ընդունել, որտեղ համաձայնության են եկել, որ ժամանակն է վճռական ջանքեր գործադրելու ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման ուղղությամբ:

Այդ համատեքստում նրանք վկայակոչել են Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների` ՌԴ նախագահի հետ համատեղ ընդունված հայտարարությունները 2008 թվականի նոյեմբերի 2-ին Մոսկվայում և 2010-ի հոկտեմբերի 27-ին` Աստրախանում:

Կողմերը նաև վերահաստատել են իրենց հավատարմությունը` ԼՂ հիմնախնդրի վերջնական կարգավորմանը հասնելու հարցում` հիմնված միջազգային իրավունքի սկզբունքների և նորմերի, ՄԱԿ-ի կանոնադրության, Հելսինկիի եզրափակիչ ակտի, ինչպես նաև նախագահներ Մեդվեդևի, Սարկոզիի և Օբամայի` 2009-ի հուլիսի 10-ին Աքվիլայում և 2010-ի հուլիսի 26-ին Մուսկոկայում (Կանադա) արված հայտարարությունների վրա:

«Միջնորդ պետությունների ղեկավարները կոչ են անում ՀՀ-ին ու Ադրբեջանին շարունակելու ջանքերը և դուրս գալու գործնական քայլերի գործընթացի կարգավորման հարցում: Սա երբևէ ՀՀ-ի ու Ադրբեջանի հասցեին հնչած ամենահետևողական հորդորն է: Այն կրկնում է մինչ այս եղած մոտեցումներն ու կարծիքները, բխում է Մոսկվայի հռչակագրից, Պետերբուրգի նորացված սկզբունքներից»,- ասել է իշխանական կոալիցիայի անդամ, ԲՀԿ ներկայացուցիչ Արամ Սաֆարյանը:

Նա նաև կարևորել է այն փաստը, որ փաստաթղթում ամրագրված է ռազմական ուժի չկիրառման սկզբունքը: Սաֆարյանն ասել է, թե մնում է միայն, որ Ադրբեջանը չխախտի սկզբունքները և հայտարարությունն այլ կերպ չներկայացնի:

Սակայն ՀՀ ԱԳՆ մամլո նախկին խոսնակ, ընդդիմադիր ՀԱԿ-ի արտաքին կապերի պատասխանատու Վլադիմիր Կարապետյանը այնուամենայնիվ համոզված է, որ հայտարարությունն առնվազն երեք վտանգավոր կետեր է պարունակում:

«Նախ` Սերժ Սարգսյանն առաջին անգամ հավանություն է տալիս հունիսի 26-ի Կանադայից արված երեք նախագահների հայտարարությանը, որտեղ առաջին անգամ համանախագահ երկրների ղեկավարներն օգտագործել են օկուպացված տարածքներ եզրը` նշելով, թե ԼՂ վերահսկողության տակ գտնվող օկուպացված տարածքները պետք է վերադարձվեն»,- «Մեդիալաբի» հետ զրույցում ասում է Կարապետյանը:

Երկրորդ վտանգավոր կետը, ըստ նրա, այն է, որ հայտարարության մեջ հղում է արվում Աստրախանի հռչակագրին:

«Դա Ադրբեջանի երկարատև պայքարի գագաթնակետն է, որպեսզի Հայաստանը ներկայացվի որպես հակամարտող կողմ: Հիշեցնեմ, որ Աստրախանի փաստաթղթում կետ կա այն մասին, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահները համաձայնում են  ռազմագերիների փոխանակում կատարել: Իսկ ռազմագերիներ կարող են ունենալ միայն այն պետությունները, որոնք գտնվում են ռազմական հակամարտության մեջ: Մենք ավելի քան տասնհինգ տարի կարողացել ենք մեզ հեռու պահել այդ կոնֆլիկտից, բայց այս փաստաթղթով Սերժ Սարգսյանը հաստատեց Ադրբեջանի մեղադրանքները»,- ասում է Կարապետյանը:

Երրորդ վտանգավոր կետը, ըստ Կարապետյանի, հղումն է Մայնդորֆյան հռչակագրին, որտեղ կետ կա այն մասին, որ կողմերը պարտավորվում են ԼՂ հակամարտության կարգավորման գործընթացում հաշվի առնել միջազգային կազմակերպությունների ընդունած փաստաթղթերը:

«Այն ժամանակ Մայնդորֆյան հռչակագրի այդ դրույթն այդքան վտանգավոր չէր, քանի որ դեռ համանախագահները չէին օգտագործել «օկուպացված տարածքներ» եզրը, չկար ՆԱՏՕ-ի հռչակագրի հայտնի դրույթը կամ Կասպյան երկրների հռչակագիրը: Մինչդեռ հիմա հղում կատարելով այդ Մայնդորֆյան շատ վտանգավոր հռչակագրին` Ադրբեջանը կրկին լրջագույն հաղթանակ է տոնում` այդ միջազգային փաստաթղթերն իր նպատակների համար օգտագործելու հարցում»,- համոզված է ընդդիմադիր գործիչը:

Քրիստինե Խանումյան

© Medialab.am