600 տոննայանոց ռումբ. բնապահպաններն ահազանգում են Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցի խիստ մտահոգիչ վիճակի մասին

600 տոննայանոց ռումբ. բնապահպաններն ահազանգում են Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցի խիստ մտահոգիչ վիճակի մասին
600 տոննայանոց ռումբ. բնապահպաններն ահազանգում են Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցի խիստ մտահոգիչ վիճակի մասին
Հեղինակ MediaLab

Չնայած տարածքում կատարված վերականգնողական աշխատանքներին` բնապահպանների և միջազգային ու տեղական կազմակերպությունների անհանգստության տեղիք տված Երևանի ծայրամասում գտնվող Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցի անվտանգության հարցը, ըստ փորձագետների, մնում է «խիստ մտահոգիչ»:
«Անձրևները լվանում են թունավոր նյութերը և դուրս բերում ստորգետնյա և վերգետնա միջավայր,- այսօր լրագրողների հետ ունեցած հանդիպման ժամանակ ասել է «Հանուն մարդկային կայուն զարգացման» ՀԿ նախագահ Կարինե Դանիելյանը,- իսկ այստեղից գալիս է հողի աղտոտում, սննդային շղթայի աղտոտում»:
«Հայ կանայք հանուն առողջության և առողջ շրջակա միջավայրի» ՀԿ փորձագետ, հիգիենայի և էկոլոգիական ռիսկերի բաժնի ղեկավար Լիլիկ Սիմոնյանը «Մեդիալաբի» հետ կիսել է իր մտահոգությունները` նշելով, որ իրավիճակն իրոք շատ դժվար է, և եթե «շուտափույթ լուծում չտրվի, լուրջ մարտահրավեր է տեղի բնակավայրերի և շրջակա միջավայրի համար»:

Թունաքիմիկատների գերեզմանոցը, որը գտնվում է Մուշավան և Ջրաշեն բնակավայրերին հարակից, պարունակում է գրեթե 600 տ ժամկետանց մոտ 50 տեսակի խիստ վտանգավոր թունաքիմիկատներ, ինչպիսիք են, օրինակ` հայտնի ԴԴԴ-ն` իր մետաբոլիտներով և այլն:

«Կոլխոզ-սովխոզներից» մնացած կայուն համարվող թունաքիմիկատները թաղվել են 1980-ականներին կառուցված թունաքիմիկատների գերեզմանոցում` արդեն իսկ վտանգ ներկայացնելով շրջակա միջավայրի համար:

Սակայն վտանգն անհամեմատ մեծացել է այն բանից հետո, երբ մոտ մեկ տարի առաջ Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցում անհայտ անձանց կողմից ծանր տեխնիկայով բացվել է թունաքիմիկատների գերեզմանոցը:

«Երբ մենք մեկ տարի առաջ տեղում իրավիճակն էինք ուսումնասիրում, պարզապես ցնցված էինք. իրավիճակն աղետալի էր,- «Մեդիալաբին» ասում է Թունաքիմիկատների միջազգային ասոցիացիայի տնօրեն, միջազգային փորձագետ Ջոն Վիգենը: – Դժվար է պատկերացնել, որ կարելի էր վնասել գերեզմանոցը` առանց գիտակցելու հսկայական հետևանքները: Այս դեպքում արմատական լուծում է անհրաժեշտ»:

Անցյալ տարվա հուլիսին տեղանք այցելած վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն ասել էր, որ պետությունն արդեն բավական միջոցներ է ծախսել, որպեսզի վտանգավոր հետևանքները վերացվեն և չեզոքացվեն:

«Համոզված եմ, որ այնպիսի լուծումներ ենք տալու, որ այս խնդիրը վերջնականապես լուծվի, և բոլորս վստահ լինենք, որ այլևս շրջակա միջավայրին որևէ վտանգ չի սպառնում»,- ասել էր վարչապետը։

Սակայն մասնագետները հավատացնում են, որ թեև կատարված աշխատանքները կարևոր են, սակայն բավարար չեն վտանգը վերացնելու համար, և որ իրավիճակը փրկելու համար հիմնական խնդիրը պետք է ամբողջովին լուծվի:

Թեև կառավարությունը հարցը լուծելու համար 32 մլն դրամ է հատկացրել գերեզմանոցի անվտանգությունը վերականգնելու նպատակով, այնուամենայնիվ բնապահպանները պնդում են, որ աշխատանքները պատշաճ մակարդակով չեն կատարվել, իսկ վտանգը ձմռան ձնհալի և գարնան անձրևների հետ է´լ ավելի է ահագնանում, քանի որ թունաքիմիկատների գերեզմանոցը գտնվում է սողանքային գոտում:

«Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցի վերականգնման աշխատանքները կատարվել են ոչ պատշաճ մակարդակով»,- «Մեդիալաբին» ասում է «Էկոլուր» ՀԿ նախագահ, բնապահպան Ինգա Զարաֆյանը:

Ինգա Զարաֆյանն ասում է, որ իրավիճակը չափազանց դժվարին է և անորոշ: Նա համեմատում է թունաքիմիկատների գերեզմանոցը 600 տոննայանոց ռումբի հետ, որի դեմ պատկան մարմինները ոչինչ չեն ուզում ձեռնարկել:

«Ամեն մի ուշացած օրը մեծացնում է վտանգը»,- «Մեդիալաբին» ասում է նա` նշելով, որ տասը տարի շարունակվող բնապահպանների ահազանգերին ուշադրություն դարձրեցին, երբ իրավիճակը դարձավ աղետալի: – Փողը ստացան, հարցը ժամանակավոր լուծեցին և մի կողմ քաշվեցին»:

Նա ասում է, որ հարցին պետք է շուտափույթ լուծում տրվի, և լիկվիդացվեն թունաքիմիկատները, քանի որ սողանքային գոտում գտնվելով` դրանք կարող են վարակել դեպի մայրաքաղաք հոսող ջրերը:

Անցյալ տարվա դեկտեմբերի 14-ին Հայաստանի ազգային անվտանգության խորհրդի (ԱԱԽ) քարտուղար Արթուր Բաղդասարյանը Լեհաստան կատարած այցից հետո հայտարարել էր, թե հարցին լուծում է տրվելու:

Ըստ ԱԱԽ տարածած հաղորդագրության` Նուբարաշենի թունաքիմիկատների գերեզմանոցի խնդիրը նախատեսվում է լուծել Լեհաստանի «Էկոտեխ» ընկերության հետ համատեղ, որը խոշորագույնն է Եվրամիության տարածքում վտանգավոր նյութերի վերամշակման, թունաքիմիկատների և պեստիցիդների ոչնչացման ոլորտում: Սակայն բնապահպաններն առանձնապես լավատես չեն և սպասելիքներ չունեն:

«Մեզ չեն հետաքրքրում համաձայնագրերը, պայմանավորվածությունները, քանի որ փաստը մնում է փաստ, որ հարցը տարիներ շարունակ ձեռքից ձեռք է անցնում առանց լուծման,- ասում է Զարաֆյանը: – Եվ նույնն էլ այս դեպքում` հստակ չէ` ի՞նչ է անելու «Էկոտեխը», մեզ հետ ոչ մի քննարկում չի եղել, ե՞րբ է անելու, իսկ ամեն օրն այս դեպքում հաշիվ է»:

Բնապահպանները պնդում են, որ թունաքիմիկատների գերեզմանոցից կրկին սկսել է հոտ գալ, իսկ ճաքերն է´լ ավելի են մեծացել, քանի որ սողանքային գոտի է:

«Գերեզմանոցը ծածկել են հողի հաստ շերտով` հույս ունենալով, թե թունաքիմիկատների զանգվածը չի շարժվի: Սակայն ծանրությունից կողքի ճաքերն է´լ ավելի են լայնացել, մեծացել, և քանի որ գերեզմանոցը գտնվում է սողանքային գոտում, հոսքն ավելացել է,- ասում է Լիլիկ Սիմոնյանը: – Իրավիճակը կարող է ուղղակի աղետալի լինել»:

Սիմոնյանն ասում է, որ ճնշման տակ թունաքիմիկատների թումբն առաջ է գնում, և չի բացառվում, որ կարող է փլվել և աղետի վերածվել շրջակա միջավայրի համար: Նա նաև նշում է, որ ճաքերի և սողանքների առկայության դեպքում ծայրահեղ վտանգավոր են ձնհալի, անձրևի հետևանքները, որ թունաքիմիկատները կարող են ճաքերով, ջրի միջոցով կողքի բնակավայրեր անցնել:

«Վտանգն իրապես մեծ է, և պետք է անհապաղ միջոցներ ձեռնարկվեն»,- ասում է Լիլիկ Սիմոնյանը:

Մարի Ներսեսյան

© Medialab.am