Լուրջ վտանգ` Հայաստանի ու Արցախի անվտանգությանը. Ռուսաստանը կարող է սահմանին զորախումբ մտցնել

Լուրջ վտանգ` Հայաստանի ու Արցախի անվտանգությանը. Ռուսաստանը կարող է սահմանին զորախումբ մտցնել
Լուրջ վտանգ` Հայաստանի ու Արցախի անվտանգությանը. Ռուսաստանը կարող է սահմանին զորախումբ մտցնել
Հեղինակ MediaLab

Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցելու հարցում Հայաստանի սահմանների վերաբերյալ ձեռք բերված փոխզիջումը, որի մասին խոսել էր Ղազախստանի նախագահը, այնքան ամոթալի ու ստվերային է, որ կողմերից որևէ մեկը չի ցանկանում անդրադառնալ դրան: Այս կարծիքին է «Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական կոնտրոնի» տնօրեն, վերլուծաբան Ստյոպա Սաֆարյանը:

«Թերևս ոչ միայն ամոթալի է այդ պայմանավորվածությունը, այլև ոչ իրավաչափ»,- «Մեդիալաբին» ասում է Սաֆարյանը:

Հիշեցնենք, որ հոկտեմբերի 10-ին ԵՏՄ պայամանագրի ստորագրումից առաջ Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը հայտարարեց, որ հաջողվել է փոխզիջման հասնել սահմաներին առնչվող հարցում, որոնց շրջանակներում Հայաստանը միանում է Եվրասիական տնտեսական միությանը: Մինչ այդ Ղազախստանը պարբերաբար հանդես էր եկել հայտարարություններով այն մասին, թե Հայաստանն առանց Ղարաբաղի պետք է միանա ԵՏՄ-ին: Թեև հայտարարվեց փոխզիջումների մասին, սակայն հանրության համար անհասկանալի է, թե ինչ փոխզիջումների մասին է խոսում Նազարբաևը, իսկ հայկական կողմն այդ մասին որևէ պաշտոնական հայտարարություն չի անում:

Արտաքին գործերի նախարարի խոսնակ Տիգրան Բալայանը միայն հայտարարել է, որ այդ փոխզիջումը ձեռնտու է Հայաստանին:

Արտաքին գործերի փոխնախարար Շավարշ Քոչարյանը պնդում է, որ Հայաստանի և Արցախի միջև մաքսակետ տեղադրելու հարցը բանակցությունների առարկա չի եղել: Ըստ նրա՝ ԵՏՄ պայմանագրում դրա մասին որևէ բան չկա:

«Այնտեղ ընդամենը նշվում է տրամաբանական ձևակերպում այն մասին, որ պետությունների մաքսային տարածքը դա իրենց տարածքն է: Ընտրովի մոտեցում Հայաստանի նկատմամբ, բնական է, չէր կարող լինել»,- ասել էր Շավարշ Քոչարյանը՝ այդպես էլ չպարզաբանելով, թե ինչ փոխզիջման մասին է խոսում Ղազախստանի նախագահը:

Ստյոպա Սաֆարյանը նշում է, որ հարցի վերաբերյալ տարբեր ենթադրություններ կան:

«Առաջինն այն է, որ ոչինչ, թող Հայաստանի և Արցախի միջև մաքսակետ լինի, բայց ձևական լինի: Առաջին վարկածը դա է, որ հավանական է, այսինքն՝ համաձայնել են, որ մաքսակետը ձևական լինի և որևէ կերպ չազդի Հայաստանի ու Արցախի հարաբերությունների ներկայիս վիճակի վրա: Երկրորդ վարկածը, որի մասին խոսում են, դա ըստ էության այն է, որ եթե պետք է մաքսակետ լինի, ապա այդ մաքսակետը պիտի լինի բոլոր երկրների տարածքներում: Այդ դեպքում առաջ է գալիս Ղրիմի խնդիրը, որովհետև Ղազախաստանը որքան որ պետք է համառորեն պնդի Ղարաբաղի սահմանին մաքսակետ տեղադրելու մասին, նաև համառորեն պիտի պնդի նաև Ղրիմի սահմանին մաքսակետ տեղադրելու մասին, որովհետև ոչ միայն միջազգային հանրությունը, անգամ նույնիսկ Նազարբաևը և Լուկաշենկոն չեն ճանաչել Ղրիմի անեքսիան»,- նշում է Սաֆարյանը:

Ըստ նրա, եթե թղթի վրա գրված է, թե պետք է տեղադրվի ձևական մաքսակետ, ամեն պահ այդ ձևական մաքսակետը կարող է վերածվել իրական մաքսակետի: Այդտեղ է խնդիրը, դա ռիսկային հարց է, այդ պատճառով էլ որևէ մեկը չի խոսում այդ մասին:

Անվտանգության տեսանկյունից, նրա խոսքով, վտանգն այն կարող է լինել, որ չճանաչված պետության հետ Հայաստանի հարաբերություններն այլ վերահսկողներ կան:

«Ստացվում է, որ Հայաստանի և Արցախի միջև ազատ տեղաշարժը այլ վերահսկողներ կան, դա այնքան էլ ցանկալի չէ»,- ասում է վերլուծաբանը:

«Քաղաքական և միջազգային հարաբերությունների hայկական կենտրոնի»  տնօրեն, քաղաքագետ Աղասի Ենոքյանը նկատում է, որ ըստ հրապարակված փաստաթղթերի՝ լուրջ վտանգ կա, որ Հայաստանի և Ղարաբաղի միջև մաքսակետ է տեղադրվելու:

«Կարծում եմ, որ միայն մաքսակետ չի տեղադրվի, ես կարծում եմ, որ առիթը կօգտագործվի և այնտեղ զորախումբ կմտցվի, իհարկե, ռուսական զորախումբ»,- «Մեդիալաբին» ասում է Աղասի Ենոքյանը:

Նրա խոսքով, թե բանավոր ինչ պայմանավորվածություններ են եղել կողմերի միջև, դա էական չէ, որովհետև այդ պայմանավորվածությունները ցանկացած պահի կարող են դրժվել:

«Այդ բանավոր պայմանավորվածությունները փաստաղթղթային տեսք չունեն, շատ լուրջ վտանգ է սա: Սա բացարձակ ոչ հայանպաստ լուծում է»,- ասում է քաղաքագետը:

Եթե մի կողմ թողնենք տնտեսական խնդիրները, Ենոքյանի խոսքով, սա լուրջ վտանգ է Հայաստանի ու Արցախի անվտանգությանը:

«Փաստորեն այդ սահմանի վրա կա ռուսական զորախումբ մտցնելու վտանգ, ինչից հետո Ռուսաստանը Ղարաբաղի հետ կվարվի ըստ իր հայեցողության: Այսինքն՝ կուզի կթողնի, որ պահպանվի այսօրվա ստատուս-քվոն, կուզի կտա Ադրբեջանին, կուզի ինչ-որ երկկողմանի վերահսկողության մեխանիզմենր կստեղծի: Դրանից մեծ վտանգ ես չեմ կարող պատկերացնել: Այս ռեգիոնում լրացուցիչ ռուսական զորքն արդեն իսկ վտանգ է»,- նշում է Աղասի Ենոքյանը:

Մարի Ներսեսյան

© Medialab.am