Սահմանադրության իրականացումը մղոններով հե՞տ. Հայաստանում նշում են Սահմանադրության օրը

Սահմանադրության իրականացումը մղոններով հե՞տ. Հայաստանում նշում են Սահմանադրության օրը
Սահմանադրության իրականացումը մղոններով հե՞տ. Հայաստանում նշում են Սահմանադրության օրը
Հեղինակ MediaLab

Այսօր Հայաստանը նշում է ՀՀ Սահմանադրության օրը. ՀՀ Սահմանադրությունն ընդունվել է 1995 թվականի հուլիսի 5-ին, ապա փոփոխվել է 2005 թվականի նոյեմբերի 27-ին` համապետական հանրաքվեով։
Այդ կապակցությամբ այսօր ամբողջ Հայաստանում անցկացվում են բազմաթիվ միջոցառումներ, ուղերձով է հանդես եկել նաև Սերժ Սարգսյանը:

Նա իր խոսքում, շնորհավորելով ՀՀ քաղաքացիներին տոնի կապակցությամբ, մասնավորապես նշել է, թե «Սահմանադրության ընդունման և դրանում փոփոխությունների կատարման հանրաքվեները հստակ ցույց տվեցին Հայաստանի ժողովրդի դիրքորոշումը, թե ինչպիսի երկրում է ինքն ուզում ապրել»:

«Սահմանադրության մեջ արտացոլված է սոցիալական, իրավական ու ժողովրդավարական պետություն կերտելու մեր նպատակադրումը: Այն կյանքի կոչելու ուղղությամբ մեծ գործ է արվել, բայց պետք է խոստովանենք, որ շատ բան դեռ լիարժեք իրականություն չի դարձել: Այսօր մենք մեր քայլերով, մեր հետևողականությամբ պետք է կարողանանք նոր թափով խթանել երկրի հետագա ժողովրդավարացումը»,- ասել է Սարգսյանը:

Սարգսյանը նաև նշել է, թե ՀՀ քաղաքացիների` Սահմանադրությամբ ամրագրված իրավունքներն ու ազատությունները պետք է մտնեն յուրաքանչյուր տուն և հիմնարկ, յուրաքանչյուր գյուղ ու քաղաք, պետք է դառնան ոչ միայն Սահմանադրության, այլև կյանքի նորմ: «Մենք դա կարող ենք անել, քանի որ դրա համար կան և իշխանությունների քաղաքական կամքը, և ժողովրդի լայն հատվածի անկեղծ մղումը»:

Սահմանադրագետ Վարդան Պողոսյանը, սակայն, այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարել է, թե բովանդակության առումով ՀՀ Սահմանադրությունը համապատասխանում է իրավական պետության չափանիշներին, բայց ամենամեծ խնդիրը շարունակում է մնալ դրա կատարումը։

«Սահմանադրության իրականացումը մղոններով հետ է մնում այն պահանջներից, որոնք դրված են Սահմանադրության տեքստում։ Մեր սահմանադրական իրականությունը չափազանց տարբերվում է սահմանադրական պահանջներից։ Այդ տարբերության վերացումն այսօր ամենահիմնական հրամայականն է։ Իրավական պետության ամենագլխավոր պահանջը կաշկանդվածությունն է իրավունքով՝ առաջին հերթին պետական մարմինների կաշկանդվածությունը»,- ասել է Պողոսյանը:

Սահմանադրագետը նշել է նաև, թե ՀՀ Սահմանադրության փոփոխության կարիք չկա, պարզապես ամենահիմնական խնդիրը եղածը կյանքի կոչելն է։

«Իսկ սա կախված է թե իշխանությունների գործողություններից և թե հասարակությունից»,- ասել է Պողոսյանը:

Հիշեցնենք, որ Սահմանադրության առաջին կետով սահմանվում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն է: Սահմանադրություն ունենալու հետ կապված աշխատանքները սկսվել են դեռևս մինչև Հայաստանի անկախության հռչակումը:

Հայաստանի անկախության մասին հռչակագրին համապատասխան` ՀՀ Սահմանադրություն մշակելու նպատակով Հայաստանի նորընտիր Գերագույն խորհուրդը 1990 թ. նոյեմբերի 5-ին ստեղծեց 20 մարդուց բաղկացած սահմանադրական հանձնաժողով, որի կազմում ընդգրկվեցին խորհրդարանում ներկայացված բոլոր քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչները, ինչպես նաև կառավարության անդամներ, դատական և դատախազության համակարգի ղեկավարներ, իրավաբան գիտնականներ:

Հանձնաժողովի նախագահն էր ԳԽ նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը:

Հանձնաժողովը գործեց չորս ու կես տարի: 1994-ի հունիսին ԳԽ-ն իրականացրել է սահմանադրության վեց այլընտրանքային նախագծերի հիմնադիր քննարկումներ, որոնք տևել են օրեր, հեռարձակվել ռադիոյով, հեռուստատեսությամբ:

Քննարկումների արդյունքում ԳԽ-ն հանձնաժողովին հանձնարարեց լրամշակել իր կողմից հիմք ընդունված նախագիծը, և սահմանադրական հանձաժողովը համալրվեց սահմանադրության նախագծեր առաջադրած քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչներով, իսկ հանձնաժողովի նախագահ ընտրվեց ԳԽ նախագահ Բաբկեն Արարքցյանը:

1995-ի մայիսին վերսկսված սահմանադրական քննարկումների արդյունքում ԳԽ-ն ձայների մեծամասնությամբ հավանություն տվեց հանձնաժողովի մշակած Սահմանադրության նախագծին, և այն դրվեց հանրաքվեի:

Հուլիսի 5-ին անցկացված հանրաքվեի արդյունքում, հանրապետության տարածքն ընդգրկող 150 ընտրատարածքային հանձնաժողովների տվյալների համաձայն, ընտրական իրավունքից օգտվող 2 մլն 189 հազար 804 ՀՀ քաղաքացիներից հանրաքվեին մասնակցեց 1 մլն 217 հազար 531քաղաքի, որոնցից 828 հազար 370-ը «այո» ասացին Սահմանադրությանը:

Հետագայում Սահմանադրությունը երկու անգամ փոփոխելու փորձ արվեց. առաջին անգամ` 2003-ին, փորձը տապալվեց անհրաժեշտ քվորումի բացակայության պատճառով, և ապա փոփոխություններն իրականացվեցին 2005-ին:

Հիմք ընդունելով «Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունում փոփոխություններ կատարելու մասին» նախագիծը հանրաքվեի դնելու մասին Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի առաջարկը` Ռոբերտ Քոչարյանը 2005-ի հոկտեմբերի 3-ին հրամանագիր ստորագրեց «Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունում փոփոխություններ կատարելու մասին» նախագծի հանրաքվե նշանակելու մասին:

«Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունում փոփոխություններ կատարելու մասին» նախագծի հանրաքվեն նշանակվեց է 2005 թվականի նոյեմբերի 27-ին։

Ըստ ԿԸՀ պաշտոնական տվյալների` այդ հանրաքվեին մասնակցել է 1 մլն 514 հազար 545 քաղաքացի, որոնցից 1 մլն 411 հազար 711-ը «այո» էին ասել Սահմանադրության փոփոխություններին: Մինչդեռ, չնայած այս արդյունքներին, սահմանադրական հանրաքվեն անցավ բավական լարված մթնոլորտում` բազմաթիվ քաղաքական ուժեր բոյկոտեցին այն, իսկ հանրաքվեից հետո շատերը հայտարարեցին, որ հանրաքվեն անցել է կեղծիքներով և լցոնումներով:

Փորձագետները նշում են, որ Սահմանադրության փոփոխություններով ավելացվել են վարչապետի լիազորությունները`ԱԺ-ի և մասամբ նաև` նախագահի լիազորությունների հաշվին: Նաև կարծիքներ են հնչում, որ նոր Սահմանադրության մեջ որոշակիորեն լղոզվել են մարդու համընդհանուր իրավունքները:

Քրիստինե Խանումյան

© Medialab.am