«Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցելուց հետո Հայաստանում խոսքի ազատության առումով իրավիճակը վատթարացել է». փորձագետներ

«Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցելուց հետո Հայաստանում խոսքի ազատության առումով իրավիճակը վատթարացել է». փորձագետներ
«Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցելուց հետո Հայաստանում խոսքի ազատության առումով իրավիճակը վատթարացել է». փորձագետներ
Հեղինակ MediaLab

Հայաստանում վերջին տարիներին խոսքի ազատության առումով հետընթաց է նկատվում, և այդ միտումը շարունակվել է նաև 2017 թվականին: «Մեդիալաբի» հետ զրույցում նման դիտարկում արեց Երևանի մամուլի ակումբի նախագահ Բորիս Նավասարդյանը: Այդուհանդերձ, նա նկատում է, որ այս տարի նոր մարտահրավերներ չեն եղել ԶԼՄ-ների համար, շարունակվել են նախորդ միտումները:

«2017 թվականին լրագրողների ու լրատվամիջոցների համար առանձնապես նոր մարտահրավերներ չեն եղել: Մի քանի անցանկալի միջադեպեր եղան խորհրդարանական ընտրությունների ընտրարշավի ժամանակ և բուն քվեարկության օրը, բայց անսպասելի զարգացումներ չեն եղել: Միակ մտահոգությունն այն է, որ թե՛ 2015-ի հունիսի և թե՛ 2016-ի հուլիսյան իրադարձությունները, երբ բռնություններ կիրառվեցին լրագրողների նկատմամբ, իրավապահ մարմինների կողմից իրենց լուծումը չեն ստացել: Եվ անպատժելիության մթնոլորտը փաստորեն շարունակվում է»,- «Մեդիալաբին» ասում է Բորիս Նավասարդյանը:

Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի տվյալներով՝ այս տարվա ինն ամիսներին լրագրողների նկատմամբ արձանագրվել է ֆիզիկական բռնության 10 դեպք: Նույն ժամանակահատվածում լրագրողների ու լրատվամիջոցների տեղեկություն ստանալու ու տարածելու իրավունքը խախտվել է 54 դեպքում, իսկ ԶԼՄ-ների ու դրանց աշխատակիցների նկատմամբ ճնշումների 105 դեպք է գրանցվել:

Կոմիտեն արձանագրել է, որ մտահոգիչ է մնում լրագրողների դեմ կիրառվող բռնությունների առկայությունը։ Ընդ որում, հաճախ մեղավորները պատասխանատվության չեն ենթարկվում իրավապահ մարմինների և դատարանների ոչ համարժեք գործողությունների, որոշումների ու վճիռների հետևանքով։ Այս տարվա ապրիլի 2-ի խորհրդարանական և մայիսի 14-ի Երևանի ավագանու ընտրությունների ժամանակաշրջանում ԽԱՊԿ-ն արձանագրել էր ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչների նկատմամբ բռնությունների ու խոչընդոտումների 21 փաստ, սակայն իրավապահները քրեական գործեր են հարուցել ընդամենը 6 դեպքերի առնչությամբ: Դրանցից 4 գործ կարճվել է՝ «հանցակազմի բացակայություն» ձևական հիմնավորմամբ:

Լիարժեք բացահայտված չեն 2015 և 2016 թվականների բողոքի ակցիաների ժամանակ լրագրողների նկատմամբ բռնությունների կիրառման դեպքերը: Հիշեցնենք, որ այդ բռնությունները հիմնականում կիրառվել էին ոստիկանների կողմից: Նաև օրինակներ կան, որ բռնություն կիրառած ոստիկանների մի մասը քաղաքացիական հագուստով է եղել:

Հարցին, թե ինչո՞ւ իրավապահները պատշաճ քննության չեն ենթարկում լրագրողների նկատմամբ բռնության դեպքերը , ինչո՞ւ պատիժներ չկան, Բորիս Նավասարդյանը պատասխանեց, որ սկզբունքային մոտեցում կա այս հարցում. իշխանությունը պայմանավորվածությունները չի խախտում: Իրավապահները դիտարկվում են որպես մի ինստիտուտ, որը ցանկացած պահի կարող է գործադիր իշխանության հրահանգները կատարել՝ դա չհամադրելով մարդու իրավունքների ու օրենքի գերակայության սկզբունքների հետ:

«Եվ ցանկացած խիստ պատիժ այդ մարմինների աշխատողների նկատմամբ կարող է դիտարկվել որպես ոչ պաշտոնական պայմանավորվածությունների խախտում: Եվ այն վստահությունը, որն ունեն իրավապահ մարմինները իշխանությունների նկատմամբ, այդ դեպքում կարող է նվազել»,- ասում է նա:
Բորիս Նավասարդյանի դիտարկմամբ՝ Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցելուց հետո Հայաստանում խոսքի ազատության առումով իրավիճակը վատթարացել է: Այդ մասին փաստում են տարբեր վարկանիշային ուսումնասիրությունները:

«Հատկապես ինտերնետային լրատվամիջոցների առումով վերջին տարիներին մենք մշտապես տեսնում ենք հավակնություններ՝ սահմանափակելու այն ազատությունը, որը մենք ունեինք: Եվ Հայաստանը շարունակ իր դիրքերը զիջում է, հատկապես վերջին երկու տարիների ընթացքում: Մյուս ոլորտներում բացասական միտումներ չկան: Freedom Hause իրավապաշտպան կազմակերպության տվյալներով՝ 2002 թվականից ի վեր Հայաստանը դասվում է ոչ ազատ մամուլ ունեցող երկրների շարքը: Որպեսզի մենք ունենանք խոսքի ազատության ուղղությամբ կայուն գործընթաց, անհրաժեշտ է, որ լինեն դրական փոփոխություններ»,- հավելեց նա:

Նավասարդյանը մտահոգիչ է համարում նաև «Հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին» նոր օրենքի նախագիծը, որը մշակել է արդարադատության նախարարությունը և հաստատվել է կառավարության կողմից: Այդ նախագծով, ըստ Նավասարդյանի, ոլորտի արդիական հարցերին լուծումներ չեն տրվում: Եվ փաստորեն ունենում ենք մի փաստաթուղթ, որով, ըստ մասնագետի, ընդամենը ոլորտի կարգավորումները հարմարեցվում են Սահմանադրության փոփոխություններին:

«Բայց 2006 թվականից, երբ Հայաստանը պատրաստվում էր թվայնացման գործընթացին, մեզ մտահոգող ոչ մի հարց լուծում չի ստանում այդ նոր օրենքով: Նախևառաջ մտահոգիչ է տեղական հեռուստաընկերությունների ճակատագիրը, որոնց անալոգային հեռարձակման լիցենզիան անընդհատ երկարաձգվում է այն ակնկալիքով, որ պետք է սկզբունքային ու մշտական լուծում գտնվի: Բայց, փաստորեն, այդ հարցի լուծմանը որևէ անդրադարձ չի եղել նոր օրենքում»,- ասաց Նավասարդյանը:

Նա նշեց, որ Եվրամիության հետ ստորագրված ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի շրջանակներում ոլորտում իրավիճակը կարող է բարելավվել, եթե Հայաստանը հետևողականորեն կատարի ստանձնած հանձնառությունները:

«Ինչ վերաբերում է լրատվամիջոցների ազատությանը, ապա 20 առաջնային ակնկալվող արդյունքներում, որոնք ենթադրվում է ունենալ մինչև 2020 թվականը Արևելյան գործընկերության բոլոր երկրների համար, լրատվամիջոցներին հատուկ ուշադրություն է դարձվում: Կոնկրետ անելիքներ կան բոլոր երկրների, այդ թվում՝ Հայաստանի համար: Մնում է, որ այդ ակնկալիքներն իրականություն դառնան և վերածվեն կոնկրետ գործողությունների: Այդ ուղղությամբ, բնականաբար, լուրջ աշխատանք պետք է կատարի լրագրողական հանրությունը, որովհետև ակնկալել, թե նախաձեռնությունը կլինի իշխանությունների կողմից, և առանց մեր մասնակցության առաջընթաց կլինի, հնարավոր չէ»,- ասում է Բորիս Նավասարդյանը:

Ռոզա Հովհաննիսյան

MediaLab.am