Մեղավոր է. Եվրադատարանի որոշումը Դինքի գործով, ըստ վերլուծաբանների, թեև ողջունելի է, սակայն ազդեցություն չի ունենա Թուրքիայի ներքաղաքական կյանքում

Մեղավոր է. Եվրադատարանի որոշումը Դինքի գործով, ըստ վերլուծաբանների, թեև ողջունելի է, սակայն ազդեցություն չի ունենա Թուրքիայի ներքաղաքական կյանքում
Մեղավոր է. Եվրադատարանի որոշումը Դինքի գործով, ըստ վերլուծաբանների, թեև ողջունելի է, սակայն ազդեցություն չի ունենա Թուրքիայի ներքաղաքական կյանքում
Հեղինակ MediaLab

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) վճռով` Թուրքիայի իշխանությունները մեղավոր են ճանաչվել Հրանտ Դինքի սպանության գործում: Վճռի համաձայն` Եվրոպական դատարանը, Թուրքիային մեղադրելով Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 5 կետերի խախտման մեջ, պարտադրել է «Ակոսի» խմբագրապետի ընտանիքին վճարել փոխհատուցում` 105 հազար, իսկ դատական ծախսերի համար` 28 հազար 595 եվրո:
Թուրքագետ Արտակ Շաքարյանի համոզմամբ` Եվրադատարանի որոշումն առանձնապես ազդեցություն չի թողնի Թուրքիայի քաղաքականության վրա: Նա ասում է, որ դատարանի նման որոշումը հինգ տարի առաջ կարող էր ազդեցություն ունենալ, սակայն այսօրվա Թուրքիան, ի տարբերություն տարիներ առաջվա, ձգտում է ոչ թե դեպի Եվրամիություն, այլ ավելի շատ ուղղված է «դեպի Արևելք, դեպի իսլամ, դեպի ազգայնականություն»:

«Դատարանի որոշման ազդեցությունը կլինի այնքանով, որ թուրքական պետությունը ավելի ուշադիր կլինի Հրանտ Դինքի գործի գործընթացին: Սա նաև նախադեպ է ստեղծում. Եվրոպական դատարանում ինչքան Թուրքիայի դեմ պատժամիջոցներ կիրառեն, այդքանով Թուրքիան ապագայում կդառնա ավելի ժողովրդավարական, եվրոպական իրավունքի հանդեպ ավելի ուշադիր: Բայց հույս ունենալ, որ այն այնպիսի ազդեցություն կունենա թուրքական օրենսգրքի վրա, որ կբարեփոխվի, միանշանակ` ո´չ, որովհետև սա Թուրքիայի ներքաղաքական խնդիրներից է ծագում»,- «Մեդիալաբին» ասում է Արտակ Շաքարյանը:

Ի տարբերություն Շաքարյանի` թուրքագետ Ռուբեն Մելքոնյանը Եվրոպական դատարանի որոշումից ոչ մի դրական փոփոխություն չի սպասում:

«Չեմ կարծում, թե որոշումը շոշափելի ազդեցություն կունենա փոքրամասնությունների վերաբերյալ Թուրքիայի քաղաքականության վրա: Քանի որ այդ քաղաքականությունը ձևավորվել է տասնամյակների ընթացքում և հիմնված է թուրքական պետության գաղափարախոսական որոշակի տարրերի վրա, որոնց փոփոխումն այս պահին անհնար է»,- «Մեդիալաբին» ասում է Ռուբեն Մելքոնյանը:

Ժամանակին Հրանտ Դինքը, որը դատական հետապնդումների էր ենթարկվում, բողոքարկել էր «թուրքերի ինքնությունը վիրավորելու» համար իր դեմ հարուցված քրեական գործը և հայց էր ներկայացրել Թուրքիայի դեմ:

2007 թվականին հունվարի 19-ին, այն բանից հետո, երբ Ստամբուլում թուրք ազգայնամոլ Օգյուն Սամաստը Ստամբուլի կենտրոնական փողոցներից մեկում սպանեց «Ակոսի» խմբագրապես Հրանտ Դինքին, նրա ընտանիքը դատական հայց ներկայացրեց Եվրոպական դատարան` մեղադրելով Թուրքիայի իշխանություններին Դինքի կյանքի իրավունքը չպաշտպանելու մեջ։

«Հրանտ Դինքը, դատապարտվելով «թուրքերի ինքնությունը» վիրավորելու մեղադրանքով, դարձել էր թիրախ ազգայնական շրջանակների համար»,- նշված էր Դինքի ընտանիքի տարածած հայտարարության մեջ:

Պաշտոնական Անկարան Հրանտ Դինքի ընտանիքի կողմից Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան ներկայացված հայցին ի պատասխան գրել էր, որ Դինքի նկատմամբ 301-րդ հոդվածի հատկանիշներով կայացված դատավճիռը նրա մահվան պատճառով չեղյալ է հայտարարվել: Դինքի ընտանիքը կայացված այդ որոշումից ուղղակիորեն որևէ վնաս չի կրել և «տուժած» կողմ չի կարող համարվել:

Հետո, սակայն, Թուրքիայի իշխանությունները իրենց ներկայացրած պաշտպանության տեքստը հետ էին կանչել: Իր հերթին Թուրքիայի ԱԳ նախարար Ահմեդ Դավութօղլուն արդարանալու փորձ էր արել` հայտարարելով, որ ինքը չի ստորագրել Հրանտ Դինքի դեմ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան պետության ուղարկած պաշտպանական ճառի տակ:

Այս կապակցությամբ Հրանտ Դինքի ընտանիքի փաստաբան Ֆեթհիե Չեթինը «Ազատություն» ռադիոկայանի թուրքական ծառայությանն ասել է, թե իրենք ակնկալում էին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշման մեջ տեսնել նշումը, որ Դինքը Թուրքիայում դատապարտվել է հայ լինելու համար, որ տեղի է ունեցել խտրականություն:

Չնայած սրան` փաստաբանը դատարանի որոշումը բավարար է գնահատել և հավաստիացրել, որ դեռ շարունակելու են պայքարը և, դիմելով Թուրքիայի դատական ատյաններին, պահանջելու են վերացնել երկրի քրեական օրենսգրքի 301-րդ հոդվածը, որով ժամանակին դատապարտվել էր Հրանտ Դինքը:

«Դա նախագծված մի սպանություն էր: 2004 թվականի փետրվարից սպանությունը նախագծվել է և քայլ առ քայլ իրականացվել: Դատարանն էլ իր որոշմամբ ընդունում է, որ սա նախագծված սպանություն էր»,- թուրքական Showhaber-ի փոխանցմամբ ասել է փաստաբանը:

Հրանտ Դինքի գործի վերաբերյալ Եվրոպական դատարանի վճիռն անտարբեր չի թողել Ամերիկայի հայկական համագումարին, որի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ Հրայր Հովնանյանը գործի կապակցությամբ հայտարարել է.

«Ամերիկայի հայկական համագումարը շնորհավորում է Դինքի ընտանիքին` Հրանտ Դինքից ժառանգած գործն այդպես խիզախորեն շարունակելու և օրենքի իշխանության ու մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերում նրա հետքերով ընթանալու համար»:

Հրանտ Դինքի գործով Թուրքիայի իշխանությունների դեմ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կայացրած որոշման առնչությամբ հայտարարությամբ էր հանդես եկել նաև Թուրքիայի արտգործնախարարությունը:

Թուրքական «Milliyet»-ի փոխանցմամբ` Թուրքիայի ԱԳՆ-ն հայտարարել է, որ Անկարան չի բողոքարկի Եվրադատարանի որոշումը: Ավելին` Թուրքիան իրականացնելու է այդ որոշման բոլոր դրույթները: Ինչին Դինքի ընտանիքի փաստաբանը հակադարձել է` ասելով, որ Թուրքիայի իշխանություններն առարկելու պատճառաբանություն պարզապես չունեն: «Անշուշտ, առարկելը նրանց ավելի ծանր կացության կմատներ»,- նկատել է Ֆեթհիե Չեթինը:

Եվրոպական դատարանի որոշման կապակցությամբ հայտարարությամբ է հանդես եկել նաև Հրանտ Դինքի այրին` Ռաքել Դինքը: Թուրքական Taraf պարբերականի հաղորդմամբ` տիկին Դինքը արցունքոտ աչքերով ասել է, որ Եվրոպական դատարանի որոշումը Հրանտ Դինքի համար ծննդյան նվեր էր («Ակոսի» խմբագրապետը ծնվել է սեպտեմբերի 15-ին):

«Եթե նա այժմ կենդանի լիներ, շատ երջանիկ կլիներ, քանի որ չէր ուզում լքել իր երկիրը»,- ասել է Ռաքել Դինքը:

Լիաննա Խաչատրյան

© Medialab.am