Գերեվարված եւ խոշտանգված. Ըստ փաստաբանների, «վաղուց ժամանակն է, որ Հայաստանն ընդդեմ Ադրբեջանի հայց ներկայացնի»

Գերեվարված եւ խոշտանգված. Ըստ փաստաբանների, «վաղուց ժամանակն է, որ Հայաստանն ընդդեմ Ադրբեջանի հայց ներկայացնի»
Գերեվարված եւ խոշտանգված. Ըստ փաստաբանների, «վաղուց ժամանակն է, որ Հայաստանն ընդդեմ Ադրբեջանի հայց ներկայացնի»
Հեղինակ MediaLab

Ադրբեջանում խոշտանգված Հայաստանի 77-ամյա քաղաքացի Մամիկոն Խոջոյանի հարցով անհապաղ պետք է դիմել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան:  

«Ռազմավարական դատավարությունների կենտրոն» իրավապաշտպան ՀԿ-ի նախագահ, ԱԺ անկախ պատգամավոր Էդմոն Մարուքյանի խոսքով, որպես Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետություն, Ադրբեջանը նախ եւ առաջ խախտել է Մարդու իրավունքների եւ հիմնարար ազատությունների մասին եվրոպական կոնվենցիայի դրույթները:

Հիշեցնենք, որ մարտի 4-ին հայ-ադրբեջանական սահմանագծի հյուսիսարևելյան հատվածում Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի հովանու ներքո Հայաստան է վերադարձվել ադրբեջանական կողմում հայտնված ՀՀ քաղաքացի, Տավուշի մարզի Վերին Կարմիրաղբյուր գյուղի բնակիչ 77-ամյա Մամիկոն Խոջոյանը: Նա չէր կողմնորոշվել տեղանքում եւ Ադրբեջանի տարածքում էր հայտնվել այս տարվա հունվարի 28-ին:

Մեկ ամսից ավել գերության մեջ մնալուց հետո Մամիկոն Խոջոյանը Հայաստան է վերադարձվել առողջական լուրջ խնդիրներով:

Հայաստան տեղափոխվելուց հետո, ծերունու մարմնի վրա բժիշկները հայտնաբերել էին բազմաթիվ կապտուկներ, կոտրվածքներ և վնասվածքներ: Իրավիճակը բարդությունը հաշվի առնելով, Խոջոյանը Իջեւանից տեղափոխվել է Երեւան՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ բժշկական կենտրոն: Նրա վիճակը բժիշկները «կայուն ծանր» են գնահատում :

Այսօր ՀՀ գլխավոր դատախազությունը հայտարարել է, որ Մամիկոն Խոջոյանին առանձին դաժանությամբ խոշտանգելու դեպքի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ:

Էդմոն Մարուքյանի խոսքով, Մամիկոն Խոջոյանի հարցը կարող է բարձրացվել նաեւ Ժնեւյան կոնվենցիայի մասով, այն իմաստով, որ Հայաստանի քաղաքացիական անձը  որպես գերի պահվել է զինված ուժերում:

ՄԻԵԴ-ում  նմանատիպ գործերով ընդդեմ Ադրբեջանի հայ իրավապաշտպանների կողմից ներկայացված դիմումներ կան:

2011 օգոստոսին հայցադիմում էր ուղարկվել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան՝ շուրջ 22 ամիս ադրբեջանական գերության մեջ մնացած Հաղարծին գյուղի բնակիչ Արթուր Բադալյանի նկատմամբ խոշտանգումներն ու անազատության մեջ պահելը ՄԻԵԿ 3-րդ և 5-րդ հոդվածների խախտումներ ճանաչելու պահանջով:

Հիշեցնենք, որ Արթուր Բադալյանի դեպքին «Մեդիալաբը» պարբերաբար անդրադարձել է:

2009 թ. մայիսի 9-ին Տավուշի մարզի Հաղարծին գյուղի բնակիչ  Արթուր Բադալյանը ընկերներով գնացել էր սունկ հավաքելու և, Բերդի շրջանում առանձնանալով ընկերներից, մոլորվելով՝ հայտնվել էր Ադրբեջանում: Բադալյանը «Մեդիալաբին» պատմել է թե ինչ կտտանքների ենթարկվել սահմանից այն կողմ:

2 տարվա ընթացքում գերուն չեն թույլատրել զբոսնել, պարբերաբար ծեծի ու ստորացումների են ենթարկել, շատ հաճախ Արթուրը բնական կարիքները հոգացել է հենց այն խցում, որտեղ ապրել է: Գերու անձնական հիգիենան ապահովել են 2-3 ամիսը մեկ՝ դրսում՝ հիշում է` ցուրտ եղանակին սառը ջրի շիթը պահելով նրա մարմնին:

Շատ դեպքերում քաղցած է օրն անցկացրել:

«Ահավոր վիճակ էր: Շորերս լվանում էի այն ժամանակ, երբ կամերան քլորով «մաքրում» էին: Ստիպված աչքերս լաթով կապում էի, որ չկուրանամ: Սաղ գիշեր մերկ վիճակում հագուստս թափահարում էի կամ պառկում վրան՝ մարմնիս ջերմությամբ չորացնելու համար: Սնունդ չկար: Փչացած հացի երեսով եմ սնվել»,- «Մեդիալաբին» պատմել է Բադալյանը:

Արթուր Բադալյանի դեպքով գանգատը գրանցվել է ՄԻԵԴ-ում:

Էդմոն Մարուքյանն ասում է, որ նմանատիպ գործերը Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեն եւ պետությունը պետք է հստակ քաղաքականություն որդեգրի:

«Ես իմ ողջ հույսը դրել եմ նրա վրա  որ, եթե մեկ գործով մենք ՄԻԵԴ-ում հաղթենք, ապա դա լուրջ նախադեպ կդառնա եւ հետագայում կկանխի նմանատիպ անմարդկային վերաբերմունքի դրսեւորումները, որոնք Ադրբեջանում ուղղակի պրակտիկա են  դարձել »,-նշում է իրավապաշտպան պատգամավորը:

Մարուքյանն, այնուամենայնիվ, նշում է, որ Արթուր Բադալյանի գործով  պետությունը իրավական որեւէ աջակցություն չի ցուցաբերել:

«Եթե անգամ անհատներն են ներկայացնում հայցը, Հայաստանի հանրապետությունը կարող է երրորդ կողմ հանդիսանալ:Ես կողմնակից եմ, որ սկզբից անհատները դիմեն, բայց դա ֆորմալ մասն է, որովհետեւ պետությունը պետք է աջակցի այդ մարդկանց՝ ներգրավի պրոֆեսիոնալ փաստաբաններ, որովհետեւ ՄԻԵԴ բողոք գրելը շատ աշխատատար ու ծավալուն գործ է», -«Մեդիալաբին» ասում է Մարուքյանը:

Ի տարբերություն Էդմոն Մարուքյանի, Իրավունքի գերակայություն ՀԿ հիմնադիր անդամ, իրավապաշտպան Արա Զաքարյանը, ով զբաղվում է Ադրբեջանում սպանված Մանվել Սարիբեկյանի գործով,  կարծում է, որ վաղուց ժամանակն է, որպեսզի Հայաստանի Հանրապետությունը հայցով դիմի ՄԻԵԴ ընդդեմ Ադրբեջանի:

« Ես վաղուց առաջարկել եմ, որ հայաստանը որպես պետություն դիմի դատարան ընդդեմ Ադրբեջանի՝ հավաքելով բազմաթիվ, տասնյակ գուցե եւ հարյուրավոր նմանատիպ գործեր: Դրա հնարավորությունը կա»,-համոզված է նա:

Արա Ղազարյանի խոսքով, Հայաստանը չպետք է բավարարվի նմանատիպ գործերի մասին միայն քաղաքական ամբիոններում բարձրաձայնելով: Պետք է օգտագործվեն նաեւ դատական ատյանները:

Հիշեցնենք, որ  20-ամյա Սարիբեկյանը 2010թ-ի սեպտեմբերի 11-ին անասուններին որոնելիս մոլորվել է սահմանամերձ գոտում, որից հետո հայտնվել գերության մեջ` ադրբեջանական կողմից ստանալով «դիվերսանտ, ահաբեկիչ» որակավորումը : 

Իսկ  Հոկտեմբերի 5-ին  Ադրբեջանի ՊՆ-ն եւ Ռազմական դատախազությունը հայտարարություն էր տարածել, թե  «ռազմագերի Մանվել Սարիբեկյանը ինքնասպան է եղել»:

Մանվել Սարիբեկյանի գործով գանգատը նույնպես ՄԻԵԴ-ում է: Գործի քննությունն սկսելու վերաբերյալ առայժմ նորություններ չկան:

Արա Ղազարյանի խոսքով, Մամիկոն Խոջոյանի հետ կատարվածը նույնպես քսենոֆոբիայի դրսեւորում է, որովհետեւ եթե նրան խոշտանգել են, ապա դրա պատճառը միայն ծերունու հայ լինելն է:

« Այս գործը նույնպես կարող է ՄԻԵԴ ուղարկվի, ուղղակի պետք է փաստերը շատ եւ բավարար չափով ֆիքսված լինեն, որպեսզի ՄԻԵԴ-ում հնարավոր լինի ստեղծել  կանխավարկած, որ նրան խոշտանգել են կամ արգելված վերաբերմունք  են դրսեւորոել,  ավելին , քան արվում է սովորական  պայմաններում, ասենք, անձին ձերբակալելիս: Եթե այդ կանխավարկածը հնարավոր լինի ստեղծել, ապացուցման դերը անցնելու է Ադրբեջանի իշխանությունների վրա՝ այն պետության որի իշխանության բացարձակ իրավազորության վրա գտնվել է անձը»,-«Մեդիալաբին»  ասում է Արա Ղազարյանը:

Ըստ փաստաբանի, պետք է ֆիքսել եւ հիմնավորել, որ Մամիկոն Խոջոյանի մարմնի վրա խոշտանգումների հետքերն առաջացել են ոչ թե դրանից առաջ կամ հետո, այլ հենց Ադրբեջանում գտնվելու ժամանակ: Ըստ նրա, պետք է ներկայացվի, որ ուղիղ պատճառահետեւանքային կապ կա նրա այսօրվա հոգեվիճակի եւ ֆիզիկական առողջության ու Ադրբեջանում գտնվելու միջեւ:

Փաստաբանի խոսքով, մինչեւ ՄԻԵԴ դիմելը կարելի է օգտվել նաեւ Մինսկի կոնվենցիայի ընձեռած հնարավորությունից եւ դիմել Ադրբեջանի իրավապահներին: Նման նախադեպ եղավ Մանվել Սարիբեկյանի գործով, թեեւ ադրբեջանական կողմը չպատասխանեց հայկական կողմի նամակներին:

Արա Ղազարյանի կարծիքով, բացի ՄԻԵԴ-ից նման գործերով, Հայաստանը պետք է դիմի նաեւ ՄԱԿ-ի տարբեր կոմիտեներ, ընդ որում՝ ոչ միայն զեկույցներ ուղարկի, այլեւ կոնկրետ գործեր:

«Պետք գործել ոչ միայն քաղաքական այլեւ իրավական հարթության մեջ»,-վստահ է Արա Ղազարյանը

Էմմա Քալաշյան

Լուսանկարում` զինվորականները`գերեվարված եւ սպանված Մանվել Սարիբեկյանի դագաղի շուրջ:

© Medialab.am