«Ժիրայր Սեֆիլյանը ոչ միայն քաղաքական բանտարկյալ է, այլ նաև իշխանությունների ձեռքին քաղաքական պատանդ». Արթուր Սաքունց

«Ժիրայր Սեֆիլյանը ոչ միայն քաղաքական բանտարկյալ է, այլ նաև իշխանությունների ձեռքին քաղաքական պատանդ». Արթուր Սաքունց
«Ժիրայր Սեֆիլյանը ոչ միայն քաղաքական բանտարկյալ է, այլ նաև իշխանությունների ձեռքին քաղաքական պատանդ». Արթուր Սաքունց
Հեղինակ MediaLab

«Մեդիալաբի»  հարցերին պատասխանում է «Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի» ղեկավար, իրավապաշտպան Արթուր Սաքունցը:

-Պարոն Սաքունց, մենք ականտես եղանք ընդդիմադիր գործիչ Ժիրայր Սեֆիլյանի հերթական ձերբակալությանը: Ի՞նչ է սա նշանակում այս փուլում և որքանո՞վ են հիմնավոր դեպքի վերաբերյալ պաշտոնական տեղեկությունները:

-Ակնհայտ ու միանշանակ դա քաղաքական հետապնդում է Ժիրայր Սեֆիլյանի նկատմամբ, որը խստորեն դատապարտում եմ: Հերթական անգամ Ժիրայրի նկատմամբ տեղի ունեցավ այս հրապարակավ ճնշումն ու հետապնդումը, և ես Սեֆիլյանին քաղաքական բանտարկյալ եմ համարում: Իսկ ինչո՞ւ, որովհետև առայժմ միայն պաշտոնական տեղեկությունների վերլուծությունը հիմք է տալիս նման եզրակացություն կազմելու: Նույնիսկ, եթե վերանանք այն քաղաքական կոնտեքստից, որում հիմա մենք գտնվում ենք, ապա մի քանի ուշագրավ փաստերի վրա կուզեի ուշադրություն հրավիրել:

Առաջինը, խոսվում է դեռևս այս տարվա մայիսի 20-ին Ծիծեռնակաբերդի մոտ տեղի ունեցած ինչ-որ ավտոտրանսպորտային պատահարի մասին, որի հետ կապված մեքենայում հայտնաբերել են զենք ու զինամթերք:

Ես վստահեցնում եմ, որ ոչ ոստիկանության, ոչ Քննչական կոմիտեի պաշտոնական, ոչ էլ այլ կայքերում չկա որևէ տեղեկատվություն այն մասին, որ մայիսի 20-ին տեղի է ունեցել ճանապարհատրանսպորտային պատահար, չկա նաև տեղեկություն այն մասին, որ վթարված մեքենայում հայտնաբերվել է զենք-զինամթերք:

Բոլոր փնտրտուքները՝ գտնելու որևէ տեղեկատություն պաշտոնական կայքերում, չկա: Առնվազն ավտովթերի վերաբերյալ պետք է լիներ հաղորդագրություն, նաև տեղեկություն պետք է լիներ այն անձանց մասին, որոնք վթարվել են կամ որոնց մոտից առգրավել են այդ  զենք-զինամթերքը: Երկրորդ փաստն այն է, որ փաստորեն մեկ ամիս հետո այդ ավտովթարի ժամանակ իբր թե հայտնաբերված զենք-զինամթերքի հետ առնչության հիմքով խուզարկություն են իրականացնում Ժիրայր Սեֆիլյանի բնակարանում:

Եթե զենք-զինամթերքի հետ է կապված, ապա Սեֆիլյանի բնակարանում պետք է փնտրեն զենք, բայց ինքնին արդեն իսկ աբսուրդ է, որ մարդը, որ հրապարակային գործիչ է, ոչ թե իշխանության հովանավորյալ անձ, որ նա իր տանը զենք կպահի:

Ավելի ճիշտ հենց այդ խուզարկության հանգամանքը հանդիսանում է այդ քաղաքական հետապնդման ու ճնշման տրամաբանական շարունակությունը: Ես առավել քան հիմնավոր կասկածներ ունեմ, որ այդ ամենը սադրանք է, մտացածին են այդ ավտովթարն ու զենքը, հակառակ պարագայում հստակ անուններ ու տվյալներ կհնչեցվեին, կամ կլիներ որևէ տեղեկատվություն:

Մյուս հանգամանքն այն է, որ փաստաբանին թույլ չտվեցին մուտք գործել Ժիրայր Սեֆիլյանի բնակարան ու իրավական աջակցություն ցույց տալ նրա կնոջը: Այն անհեթեթ պատճառաբանությունը, որ դրվեց խուզարկության սկզբից, թե՝ փաստաբանը ուշացել է, հետևաբար չի կարող մասնակցել, դա իրավական տեսանկյունից առավել քան անգրագիտություն է, որովհետև մարդը ցանկացած պահի կարող է ունենալ փաստաբան՝ թե բերման ենթարկելու հենց սիզբից, թե խուզարկության, թե կալանավորման ընթացքում, թե դատաքննության ընթացքում:

Այս իրավական պաշտպանությունից զրկելը նույնպես հանդիսանում է այդ քաղաքական հետապնդման փաստը:

Այսինքն՝ Ժիրայր Սեֆիլյանի նկատմամբ այս ամբողջ ձերբակալությունը և հավանական է նաև հետագա կալանավորում թատրոնն ընդամենը մեկ նպատակ է հետապնդում՝ նախ ճնշում գործադրել Սեֆիլյանի, այնուհետև նաև նրա գործըկերների կատմամբ:

Ինչո՞ւ հենց այս փուլում տեղի ունեցավ Սեֆիլյանի ձերբակալությունը:

-Ուղղակիորեն սա հաջորդեց Ընտրական նոր օրենսգրքի շուրջ, այսպես կոչված, կոնսենսուսի մասին հայտարարությանը, այսինքն՝ երբ այլևս որևէ անհանգստացնող գործոն իշխանությունը չուներ: Այսինքն՝ իրենք այս պահին մտահոգված չեն այնպիսի գործաշոններով, որոնք կազդեին կամ ստվեր կնետեին իրենց լեգիտիմությունն ապահովող այդ գործընթացի վրա:

Երկրորդ հանգմանաքն, իհարկե, Ղարաբաղյան խնդրի և ապրիլյան պատերազմական գործողությունների հետ կապված Հիմնադիր խորհրդարանի քննադատական վերաբերմունքն է, որն ըստ էության այս պատերազմական գործողությունների հետ կապված գործընթացներում ունի շատ համախոհներ: Իսկ իշխանությունը մտահոգվում է այն դեպքերում, երբ իր դիմաց տեսնում է մտահոգված ուժի առկայությունը, որի հետ խոսելիս չունի որևիցե փաստարկ, այլ միայն լռեցնելու ուղղությամբ քայլն է մնում, հանձինս այդ ապօրինության, որն արվեց:

Այսինքն՝ Ժիրայր Սեֆիլյանը ոչ միայն քաղաքական բանտարկյալ է, այլ նաև իշխանությունների ձեռքին քաղաքական պատանդ է: Թե ինչպես կընթանան իրադարձությունները, կապված է Հիմնադիր խորհրդարանի անմիջական համախոհների ու գործընկերների պահվածքից: Երկրորդ, հանրային դիրքորոշումն ու վերաբերմունքն էլ նշանակություն ունեն:
Ես գտնում եմ, որ բացարձակ որևէ փաստ ու հիմք չկա, որպեսզի Ժիրայր Սեֆիլյանին որևէ բանում մեղադրեն, որովհետև նա ոչ մի անգամ զենքով իշխանությունը վերցնելու մտադրության մասին չի էլ հայտնել և այդ ուղղությամբ չի գործել:
Իսկ այն հարցադրումը, թե արդյոք դա կապվա՞ծ է Սանկտ-Պետերբուրգի հանդիպման հետ, անկեղծ ասած, ես Սանկտ-Պետերբուրգի դերը չեմ կարևորում, որովհետև խնդիրն այնտեղ չի լուծվում:

Միայն կա Վիեննայի հանդիպումը, և խնդրի լուծման կենտրոնները գտնվում են Վաշինգտոնում ու Բրյուսելում:

Այնպես որ, Սանկտ-Պետերբուրգյան հանդիպումն այն հանգուցային կետը չէր կարող դառնալ, որի հետ կապված նման քայլերի կգնային:

Սա ավելի շատ կապված է իշխանության՝ ներքաղաքական դաշտում հսկողությունը հետագայում իր ձեռքը վերցնելու նպատակի հետ: Առաջիկա մեկ տարվա ընթացքում նրանք պետք է պատրաստվեն ապագա պառլամենտական ընտրություններին: Քաղաքական կոնսենսուսի հարցով իշխանության տեսանկյունից հարցը համարվում է լուծված: Մնում են անվերահսկելի մի քանի ուժեր, բայց առավել քան հետևողական ուժը Հիմնադիր խորհրդարանն է: Եվ ըստ էության նրա չեզոքացմամբ իշխանությունն իրեն ավելի ապահով կզգա, որպեսզի անխափան ու անարգել կարողանա իր քաղաքական ծրագրերն իրականացնել:

Նաև տեղեկություններ կան, որ Սեֆիլյանը մտադիր էր զենք հավաքել, գնալ Արցախի կորցրած տարածքները հետ բերելու գործողություն իրականացնել: Որքանո՞վ այս ձերբակալությունը կարող է դրա հետ կապված լինել։

-Իհարկե, եթե այդպես նայենք, նաև պետք է մեղադրանք առաջադրել հենց Սերժ Սարգսյանին: Սերժ Սարգսյանն իր հայտնի հայտարարության մեջ ասաց՝ ով ուզում է, թող գնա գրավի:

Այսինքն՝ Սերժ Սարգսյանը հստակ ասաց, որ՝ այդ հողերը կարող եք գրավել, եթե ուզում եք: Իսկ տարածքների հետ կապված հարցերը հաստատ խաղաղ ձևով չեն լուծվում: Այնպես որ, հարցը ռազմական ճանապարհով լուծելու առաջին հրահրողը և առաջին կոչ անողը Սերժ Սարգսյանն է: Երկրորդը, երբ Ժիրայր Սեֆիլյանը կոչ էր արել, որ  հավաքագրվեն մարդիկ, ովքեր ցանկանում են հողերը հետ բերեն, նա չի ասել՝ զենք էլ վերցրեք: Նա ընդամենը մարդկանց հավաքագրման մասին էր խոսում, իսկ զենքը պետք է տար իշխանությունը: Սա էր ամբողջ տեղեկությունը: Իսկ նրանք պետք է այնպիսի գործողություն իրականացնեին, որի լեգիտմիությունը տվել է հենց Սերժ Սարգսյանը: Այնպես որ, այստեղ չկա որևէ հիմք՝ մտածելու, որ պետք է նաև զենք ու զինամթերք հավաքեն՝ գնալու համար: Հիմա Սեֆիլյանը ցույց տվեց, որ կարող է, իշխանությունը վախեցավ, որ կարող է:

Այսինքն՝ իշխանությունը վախեցավ ոչ թե Ժիրայր Սեֆիլյանի՝ տարածքները հետ վերցնելու գործողությունից, այլ վախեցավ այն բանից, որ ահագին համախոհներ է Սեֆիլյանը հավաքում իր շուրջը: Իսկ դա արդեն կարող էր ոչ միայն տարածքը հետ վեցնելուն ուղղվի, այլ նաև քաղաքական լուրջ գործոն դառնալ:

-Իշխանությունները ձեռագիրը՝ այս ձևով հաշվեհարդար տեսնել ընդդիմադիր գործիչների նկատմամբ, մարդու իրավունքները ոտնահարել, կարծես նմանվում է հարևան Ադրբեջանում առկա իրավճակին: Ի՞նչ եք դուք նկատում:

-Մենք արդեն ունենք քաղբանտարկյալներ, այնպես չէ, որ սա առաջին դեպքն է: Այնպես որ, քաղաքական հետապնդման տեսակետից մենք ոչնչով չենք տարբերվում Ալիևի ռեժիմից, բացառությամբ այն դեպքերի, որ մեզ մոտ իրավապաշտպանների, քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների նկատմամբ դեռևս քրեական հետապնդում ու կալանավորում չկա: Բայց քաղաքական ընդդիմադիրների նկատմամբ հետապնդման ձեռագիրն ակնհայտ նույնն է: Ի դեպ, ասեմ, որ դա ոչ միայն ալիևյան, այլ հենց պուտինյան ռեժիմի նման է: Նույնը կարող ենք նկատել նաև Թուրքիայում: Այսինքն, ցավոք սրտի, տարածաշրջանում և տարածաշրջանին հարակից երկրներում վխտում է բռնապետությունը, որը բավական մեծ վտանգ է ներկայացնում տարածաշրջանում բնակվող մարդկանց համար: Այսինքն, մենք տեսնում ենք, որ գտնվում ենք խիստ անբարենպաստ վիճակում: Եվ այս պարագայում, երբ ռեժիմներն այդքան անհարգալից ու բռնությամբ են վերաբերվում սեփական երկրի քաղաքացիներին, չեն կարող հարևան երկրների քաղաքացիների նկատմամբ հարգանքով լինել: Եվ այդ բռնապետության դեմ դուրս եկողներն արդեն իսկ որպես վտանգ են դիտարկում այդ բռնապետական ռեժիմների կողմից, և կիրառվում են այդ ապօրինի հետապնդումները, ձերբակալություններն ու կալանավորումը:

Հույս ունեմ, որ Եվրամիության և Արևմտյան երկրների հետ թեկուզ թույլ, բայց գոյություն ունեցող հարաբերությունները կկանխեն դա կամ սթափեցնող ազդեցություն կունենան այդ ռեժիմների վրա:

Էմմա Մանուկյան

MediaLab.am