«Ռուսերենին պաշտոնական կարգավիճակ տալը Արցախի անվտանգության երաշխիք կլինի». նախագծի հեղինակ

Հեղինակ MediaLab

Մեդիալաբի հարցերին պատասխանում է Արցախի ԱԺ «Միասնական հայրենիք» խմբակցության ղեկավար, «Լեզվի մասին» Արցախի օրենքի փոփոխության հեղինակներից Գագիկ Բաղունցը

Պարո՛ն Բաղունց, դուք ձեր գործընկերների հետ շրջանառության մեջ եք դրել մի օրենքի նախագիծ, որով առաջարկում եք ռուսերենը Արցախում դարձնել պաշտոնական լեզու։ Ինչպե՞ս է այս նախաձեռնությունն ընկալվել Արցախում, ԱԺ մյուս խմբակցությունների կողմից:

– Սա իմ և «Ազատ հայրենիք» կուսակցության ներկայացուցիչ Արամ Հարությունյանի նախաձեռնությունն է: Մյուս խմբակցություններից «Արդարություն» խմբակցության պատգմավորներից մեկն է ցանկություն հայտնել միանալ: Մյուս երկու խմբակցությունները՝ ՀՅԴ-ն ու «Արցախի ժողովրդական կուսակցութունը», դեռ հստակ վերջնական կարծիք չեն հայտնել: Այնուամենայնիվ, օրենքի նախագիծը շրջանառության մեջ է դրված, մոտակա ժամանակներս և՛ հանրային քննարկում կկազմակերպենք, և՛ ԱԺ հանձնաժողովների կողմից կքննարկվի: Կարծում եմ՝ ընթացքը կլինի դրական:

– Ձեզ չե՞ն մտահոգում հնչող հայտարարությունները, որ այսկերպ Արցախը գնում է իր ինքնիշխանության վերջնական կորստի: Ինչո՞ւ առաջացավ նման նախաձեռնության անհրաժեշտություն:

– Ինչի՞ց ելնելով եք նման կտրուկ եզրակացություններ անում: Հայերենը ինչպես եղել է Սահմանադրության պահանջի համաձայն, այդպես էլ մնում է միակ պետական լեզուն: Խոսքը ռուսերենին պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ տալու մասին է, որը պայմանավորված է մի շարք հանգամանքներով, ստեղծված հետպատերազմյան իրավիճակով, Արցախում ռուսական խաղաղապահ ուժերի առկայությամբ: Ես կարծում եմ՝ սա կնպաստի ՌԴ-ի հետ սերտ համագործակցությանը՝ սկսած տնտեսական, քաղաքական, վերջացրած մշակութային համագործակցությամբ, այդ թվում նաև՝ քաղաքաշինության ոլորտում: Մենք փորձում ենք ավելի բարենպաստ պայմաններ ստեղծել մեր համագործակցության համար, որը կլինի Արցախի և՛ անվտանգության, և՛ հետագայում կայուն զարգացման երաշխիք:

Ուսումնական ծրագրերո՞ւմ էլ են սպասվում նման փոփոխություններ, թե՞ սա միայն գրագրությանն է վերաբերում:

– Ես տասնյակ տարիներ կրթության համակարգում եմ աշխատել, մասնավորապես, բարձրագույն կրթության ոլորտում. միանշանակ փաստ է, որ օգտագործվող գրականության գրեթե 80 տոկոսը ռուսերեն է: Մենք լուրջ ուշադրություն չդարձնելով ռուսերենին՝ լուրջ պրոբլեմներ ունենք դասավանդման ընթացքում, հետագայում՝ մասնագիտացման ոլորտում: Այսինքն՝ մենք առավել պահանջված ենք տեսնում ռուսերենը: Այսօր նման տեխնոլոգիական արագ տեմպերով զարգացման իրավիճակը թելադրում է, որ մենք պետք է հնարավորություն ունենանք առանց որևէ պրոբլեմի օգտվել արտասահմանյան գրականությունից, այդ թվում՝ ռուսերենով: Քանի որ իրավիճակը շատ արագ է փոխվում, նման գրականությունը մենք ցանկության դեպքում անգամ չենք հասցնի հայերեն թարգմանել: Ռուսերենից չօգտվելով՝ մենք լուրջ խնդիրներ կստեղծենք որակյալ կրթություն ապահովելու համար:

Հնարավո՞ր է Արցախում ռուսական դպրոցներ բացվեն կամ հայկական դպրոցները դառնան ռուսական:

– Մենք օրենքով հատուկ պահպանելու ենք հայերենի՝ որպես միակ պետական լեզվի կարգավիճակը, որպեսզի նման մտավախություններ չլինեն բնակչության և համապատասխան մարդկանց մոտ: Այնուամենայնիվ, ինչո՞ւ դուք նման մտահոգություն չեք հայտնում, որ, ասենք, չինական դպրոց է բացվում Երևանում, նաև անգլերենով, ֆրանսերենով մի շարք առարկաներ են դասավանդվում: Գրեթե պահանջված նման մեր քայլի վերաբերյալ մտահոգություն եք հայտնում:

Այդուհանդերձ, ինչո՞ւ ռուսերենը դարձնել պաշտոնական լեզու:

– Որովհետև պատերազմը նոր է եղել, պաշտպանության և անվտանգության խնդիրը նման կտուկ ձևով ոչ մի անգամ չի եղել: Վերջին տասնամյակների ընթացքում մենք երբեք նման լուրջ սպառնալիքների առջև չենք կանգնել: Եթե որևէ մեկը չի պատկերացնում, թե ինչ մեծ վտանգ կա թե՛ ռազմական, թե՛ քաղաքական առումով, այդ մարդկանց ես ուղղակի չեմ հասկանում: Կոչ եմ անում մի քիչ իրատեսորեն մոտենալ նման հարցերին: Ռուսերեն մի արտահայտություն կա, ասում են՝ գլուխը կորցրած մարդը մազերի համար չի մտահոգվում: Հիմա մենք ինչ ենք կորցրել, ինչ վտանգների առջև ենք կանգնել: Եթե մենք մի փոքր քայլ ենք կատարում դեպի Ռուսաստան, որը միակ երաշխավորն է այս ադրբեջանա-թուրքական ալյանսի դեմ, ես չեմ հասկանում, թե ինչու դա պետք է նման մտավախություն առաջացնի:

– Տեսակետ կա, որ այս քայլով փորձում եք հաճոյանալ ռուսներին:

– Ի՞նչ է նշանակում հաճոյանալ: Հիմա եթե մի ընտանիքում մեկը մյուսի նկատմամբ ուղղված քայլ է անում, դա հաճոյանալու նպատա՞կ է հետապնդում, թե՞ ընդհանրապես համագործակցության մի բաղադրիչ է:

Սա նրա՞նց կողմից արված առաջարկ է, թե՞ ձեզ մոտ է հղացել միտքը:

– Ես հարցն այլ կերպ ձևակերպեմ. այլընտրանք տեսնո՞ւմ եք խաղաղապահ ուժերի առկայությանը՝ Արցախի անվտանգությունն ապահովելու համար: Եթե տեսնում եք, բացատրեիք պատերազմի 44 օրվա ընթացքում: Սա մեր նախաձեռնությունն է, մեր ընկալումն է իրավիճակից դուրս գալու, իրավիճակը փրկելու անհրաժեշտությունից ելնելով:

Արցախում այդ նախագծից դժգոհողներ չկա՞ն:

– Ակնհայտ դժգոհություն չկա, կան մտահոգություններ: Իմ կողմից մանրամասն իրավիճակը գնահատվել է, քննարկվել է մեր գործընկերների հետ:

Արցախի սոցապնախարար Մանե Թանդիլյանը գրառում է արել և հայտարարել, որ Արցախում պաշտոնական լեզվի փոփոխությունը չունի որևէ հիմնավորում և անհրաժեշտություն:

– Դա նրա կարծիքն է, նա իրավունք ունի ցանկացած մոտեցում ցուցաբերել: Մենք դեռ հանրային քննարկումներ կունենանք, ԱԺ-ում քննարկումներ կունենանք: Ես ոչ մի անգամ 100-տոկոսանոց վերջնական կարծիք չեն հայտնել: Բոլոր մոտեցումները, առավելևս՝ օրենքի նախագծի, ճշգրտման, փոփոխության ենթակա են: Վերջնական որոշումը դեռ առջևում է: Մենք բոլորս պետք է փորձենք ամենաարդյունավետ ճանապարհները փնտրենք այս իրավիճակից դուրս գալու համար: Ես բոլորի կարծիքն էլ հաշվի եմ առնում թե՛ որպես հեղինակ, թե՛ որպես պաշտոնյա: Այսօր ոչ մեկը չի կարող ասել, որ միակ ճշգրիտ ճանապարհն ինքը գիտի։

Մանե Հարությունյան

MediaLab.am