«Սա բեմադրություն էր՝ սկսած դեկորացիաներից, նկատի ունեմ նրա զինվորական համազգեստը, վերջացրած տեղանքով՝ Ստեփանակերտը». Տիգրան Խզմալյան

«Սա բեմադրություն էր՝ սկսած դեկորացիաներից, նկատի ունեմ նրա զինվորական համազգեստը, վերջացրած տեղանքով՝ Ստեփանակերտը». Տիգրան Խզմալյան
«Սա բեմադրություն էր՝ սկսած դեկորացիաներից, նկատի ունեմ նրա զինվորական համազգեստը, վերջացրած տեղանքով՝ Ստեփանակերտը». Տիգրան Խզմալյան
Հեղինակ MediaLab

«Մեդիալաբի» հարցերին պատասխանել է կինոռեժիսոր Տիգրան Խզմալյանը:

-Պարոն Խզմալյան, Սերժ Սարգսյանն օրերս հանդիպեց մշակույթի գործիչների հետ: Ի՞նչ էր հիշեցնում այդ  հանդիպումը, ի՞նչ նպատակ ուներ:

-Ժամանակ առ ժամանակ նման հանդիպումներ տեղի են ունենում, դա դասական սովետական ավանդույթ է, որովհետև ոչ մի այլ տեղ մշակույթի գործիչները, արվեստի ներկայացուցիչներն առանձնացված չեն: Դա դասական սովետական ավանդույթ է, որովհետև դրա արմատներն են այն կեղծ մարքսիստական բնորոշումը, երբ ազգը, հասարակությունը, երկիրը բաժանվում է բանվոր պրոլետարական, աշխատանքային ինտիլիգենցիայի և այլն: Խնդիրն այն է, որ դրանում կա մի մեծ կեղծիք, չակերտավոր մշակույթի գործիչներն իբրև թե հանդիսանում են ազգի վերնախավը, մտավորական վերնախավը: Եթե այդպես է, իրական վերնախավը պետք է իշխանություն ունենա: Իսկ իշխանություն չի նշանակում միայն քաղաքական իշխանություն, դա շատ նուրբ բան է, դա նշանակում է հասարակական կարծիքի ստեղծման հնարավորություն: Այդ մարդիկ ընտրված էին, և իրենք ընտրված են ոչ թե ժողովրդի կողմից, այլ՝ նախագահի, ընտրված էին այդ հանդիպման համար: Այսինքն՝ ընտրված են մարդիկ, ովքեր համարվում են հարմար, իսկ մեր տեսակետից՝ հարմարվող: Եվ դա իր մեջ պարունակում է գլխավոր հակասությունը, որովհետև իրական մտավորականը, մտավոր դասը պարտավոր է լինել միշտ քննադատող և դրանով իսկ կատարել կարևոր սոցիալական ֆունկցիան: Դա նշանակում է ազգի իրական անվտանգությունն ապահովել, որովհետև իրական մտավորականությունն առաջինն  է զգում վտանգը, առաջինն է փնտրում ելքը: Մարդիկ, ովքեր մասնակցում էին այդ հանդիպմանը կամ ընդհանրապես հանդիսանում են չակերտավոր մշակույթի ներկայացուցիչներ, նրանք անվտանգ են իշխանությունների համար և կաշառված իշխանության կողմից:

-Սերժ Սարգսյանը կարծես նախատեց մտավորականներին՝ նշելով, որ հուլիսյան դեպքերի ժամանակ, երբ գրավվեց ՊՊԾ գունդը, նրանք լուռ մնացին: Սա ի՞նչ է նշանակում:

-Ես ինքս Սերժ Սարգսյանի հետ հանդիպել եմ մեկ անգամ, դա 2008 թվականի մարտյան գնդակահարությունից անմիջապես հետո էր: Ես նրան բաց նամակ գրեցի և հրավեր ստացա՝ մի քանի հոգու հետ մասնակցելու հանդիպմանը: Այն ժամանակ Սերժ Սարգսյանը դեռ վարչապետ էր: Այդ հանդիպմանը խոսակցությունը տևեց 3.5 ժամ, և Սերժ Սարգսյանը լսում էր: Նա սկզբում փորձում էր առարկել, բայց մեր ճնշման տակ լռեց և 3.5 ժամ լսում էր: Այդ ընթացքում նա մեկ  անգամ ասաց մեկ նախադասություն, ասաց՝ ո՞ւմ մասին եք խոսում՝ որպես այլնընտրանքի: Նա նկատի ուներ քաղաքական դաշտը: Ասաց՝ այդ մարդկանց բոլորի գինը ես գիտեմ: Ես ասացի՝ մարդկանց ոչ թե գինը, այլ արժեքը պետք է իմանալ: Ես սա հիշեցի, որովհետև դա սկիզբն էր նրա իշխանության: Հիմա նրա նախագահական իշխանության վերջին տարին է: Նա հավաքել էր մարդկանց և փաստորեն ծաղրում էր նրանց: Ուշադրություն դարձրեք, այդ հանդիպման ժամանակ Սերժ Սարգսյանը զինվորական հագուստով էր: Դրա մեջ շատ մեծ ուղերձ կա: Նա հատուկ էր այդ համազգեստը հագել, որպեսզի ցույց տար իր կարևորությունը և այդ մտավորականների անկարևորությունը: Այսինքն՝ դրանով նա ասում է՝ ես լուրջ բաներով եմ զբաղված, իսկ դուք խոսում եք միայն ձեր փոքր խնդիրների մասին: Այսինքն՝ նա մի մեծ թակարդ սարքեց: Սկզբում ընտրեց մարդկանց, ովքեր հաստատ չէին խոսի լուրջ բաների մասին, իսկ հետո ազգի ամբողջ մտավորական հատվածին մեղադրեց դրանում: Նա շատ լավ գիտեր, որ չի կանչում մարդկանց, ովքեր կարող էին խոսել իր համար անհարմար բաների մասին, իսկ հետո մարդկանց գցեց այն թակարդը, որն ինքն էր լարել: Այդ մարդկանցից ոչ ոք չհամարձակվեց խոսել լուրջ բաների մասին, և Սերժ Սարգսյանն ինքը նրանց երեսով տվեց: Նա ինձ ու մյուսներին չի  կանչում, որովհետև գիտի, որ եթե կանչեց, չենք խոսելու շքանշաններից, մեր փոքրիկ պաշտոններից, այլ խոսելու ենք այն բաներից, ինչի մասին պարտավոր է խոսել իրական մտավորականությունը: Այսինքն՝ նա ընտրեց այդ հանդիպման մասնակիցներին և հմուտ ռեժիսորի պես բեմադրություն արեց: Սա բեմադրություն էր՝ սկսած դեկորացիաներից, նկատի ունեմ նրա զինվորական համազգեստը, վերջացրած տեղանքով՝ Ստեփանակերտը: Դերասաններին նույնպես Սերժ Սարգսյանը նշանակեց: Դա բավական հմուտ բյուրոկրատական գործողություն էր, որը կոչված էր փակել այդ բացը որոշ ժամանակով: Այսինքն՝ առնվազն մինչև 2018 թվականը նման խնդիր Սերժ Սարգսյանը չի ունենա, շքանշանները տրված են, ոսկորները բաժանված են, բերանները՝ փակված:

-Սերժ Սարգսյանի խոսքում սպառնալի՞ք կար, ի՞նչ ուղերձ էր պարունակում նրա խոսքը:

-Այդ սպառնալիքը ոչ թե մտավորականների էր ուղղված, այլ ուղղված էր ժողովրդին: Ընդ որում, նա շատ դժվար ու ծանր վիճակում է: Բանն այն է, որ Սերժ Սարգսյանը մերժված է և Ռուսաստանում, և Արևմուտքում: Նա ստանձնել է մի շատ բարդ և տհաճ կարգավիճակ, նրան չեն վստահում Կրեմլում ու փորձում են փոխարինել: Եվ նա դիմադրում է նաև Պուտինին: Կարծում եմ, որ ինչպես ապրիլան, այնպես էլ հուլիսյան ողբերգությունները գալիս են նաև նրանից, որ Սերժ Սարգսյանը որոշ հարցրում փորձում էր հակադրվել Պուտինին, և մեզ Ռուսաստանը փորձում էր պատժել: Հիմա իրավիճակը կտրուկ սրվել է, որովհետև շատերի համար անսպասելի Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունների պատճառով Ռուսաստանի դիրքերը կտրուկ բարելավվել են: Իսկ դա նշանակում է, որ մեր վիճակը կրկնակի բարդացել է: Իրականում Սերժ Սարգսյանի հետ պետք է խոսել այդ մասին, որովհետև նա իր շուրջը ստեղծել է անապատ, և նրան ոչ միայն Բրյուսելում կամ Վաշինգտոնում չեն աջակցի, նրան չեն աջակցի նաև Երևանում: Նա, ինչպես Լևոն Տեր-Պետրոսյանը և Ռոբերտ Քոչարյանը, բավական միայնակ մարդ է, բայց սա բացարձակ անապատ է: Եվ դա հենց ընդգծվեց այն մարդկանց ներկայությամբ, ովքեր լուռ նստած էին: Ես կարծում եմ, որ հրավիրվածները նախանձում էին չհրավիրվածներին, որովհետև իրենք շատ լավ հասկանում էին, թե ինչ դեր էին կատարում: Բայց այդ ամենով հանդերձ Սերժ Սարգսյանի դերն էլ ավելի ողբերգական է, և նա չիրականացրեց իր նպատակներից ոչ մեկը: Եվ հենց ձեր նշած սպառնալիքը դրա ապացույցն էր: Նա այդպես չէր խոսի, եթե զգար, որ վերահսկում է իրավիճակը: Ոչ մի բան նա այլևս չի վերահսկում, չունի աջակցություն և չգիտի՝ ինչպես այդ աջակցությունն ստանա երկրի ներսում:

Էմմա Մանուկյան

MediaLab.am