Սերժ Սարգսյանի ակտիվությունը հակահարձակման սկիզբ է, Փաշինյանի իշխանությունը թուլացել է, և իրենք արդեն գտնում են, որ ժամանակն է գործել. Վերլուծաբան

Հեղինակ MediaLab

«Մեդիալաբի» հարցերին պատասխանել է ռազմաքաղաքական վերլուծաբան, փորձագետ Մհեր Հակոբյանը

– Պարոն Հակոբյան, Սերժ Սարգսյանը խոսեց ապրիլյան պատերազմի մասին։ Անդրադառնալով տարածքների կորստի մասին հարցին՝ նա ասում է՝ ոչ թե 800 հա տարածք է կորցրել հայկական կողմը, այլ 400 հա։ Իրականում որքա՞ն է եղել մեր տարածքային կորուստը, և ի՞նչ նպատակ ունեն Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունները։

– Վերջերս մենք փորձագետներով մի փոքր ուսումնասիրություն իրականացրեցինք և հանգեցինք այն կարծիքին, որ իրականությունը ինչ-որ տեղ մեջտեղում է։ Ես հաշվեցի՝ մեր տարածքային կորուստը կազմում է հյուսիսում 456 հա, հարավում՝ 235 հա։ Այսինքն՝ ընդհանուր մեր տարածքային կորուստը 691 հա։ 

Արբանյակային քարտեզներն արդեն ինտերնետում կան։ Այսինքն՝ այնքան էլ ճիշտ չէ, որ 800 հա տարածք ենք կորցրել։ Այստեղ ի՞նչն է խնդիրը՝ հաշվարկի մեթոդիկա կա, այդ 800 հեկտարը մեջտեղ ընկավ այն թեժ օրերին, երբ աչքաչափով էին հաշվում, արբանյակային քարտեզները չկային։

Ես լսել եմ Սերժ Սարգսյանի հարցազրույցը, նաև իրենց հայտնի ֆիլմն եմ դիտել, որը մոտ 2 ամիս առաջ ցուցադրեցին։ Սկզբունքորեն համաձայն եմ, որ ապրիլյան պատերազմում մենք հաղթել ենք։ Բայց ես նաև պնդում եմ մի բան, որը Սերժ Սարգսյանն ու իր թիմը չեն ասում։ 

Ես պնդում եմ, որ քաղաքական որոշման հետևանքով ռազմական հաղթանակն արժեզրկվեց։ 

Իրենք ասում են՝ հաղթել ենք, ես ասում եմ՝ բանակը հաղթել է, բայց քաղաքական որոշման հետևանքով ռազմական հաղթանակն արժեզրկվեց։ Հաղթանակ կոչվածն ըստ էության երեք մակարդակում է՝ մարտավարական, ռազմավարական և քաղաքական։

Դու պետք է մարտավարական մակարդակում հարվածը հետ մղես, ռազմավարական մակարդակում իրավիճակը քո օգտին փոխես և այդ երկրորդ մակարդակն ամրապնդես քաղաքականապես։ 

Մենք այդ երրորդ մակարդակը չապահովեցինք, բայց անարդար կլինի մեր քաջարի բանակի նկատմամբ, եթե ասենք, որ չհաղթեցինք։ Մեզ մոտ քաղաքականապես չամրապնդվեց այդ ձեռքբերումը։

Անդրադառնալով հեկտարներին՝ պարոն Սարգսյանն ակնհայտ քիչ է ասում։ Անգամ փոքր լրագրողական հետաքննության արդյունքում հնարավոր է պարզել, թե որքան տարածք ենք կորցրել։ 

Մեր քաղաքական գործիչները հաճախ այնքան միամիտ թեզեր են առաջ քաշում, իրենք դեռևս 90-ականների ոգով են առաջնորդվում, իրենց թվում է, թե այդ ամենը հնարավոր չէ ստուգել։ Բայց տեխնիկայի զարգացման այս պայմաններում շատ արագ հնարավոր է պարզել ճշմարտությունը։

– Ո՞րն է նպատակը, որ նա ավելի քիչ է փորձում ներկայացնել տարածքային կորուստները։

– Նպատակը, բնականաբար, քաղաքական է, այսինքն՝ բացասականը փոքրացնել։ Ինձ նաև դուր չեկավ, որ զոհերի վերաբերյալ համառորեն պտտում են 75 թիվը։ Նախքան այդ հայտնի ֆիլմը 93 կամ մոտ 100 զոհի մասին էր խոսվում։ Եվ ստացվում է, որ 75 թիվը մեջբերելով՝ նրանք արդար չեն մոտ 25 զոհի հանդեպ։ 

Ընդ որում, այս հարցում դարձյալ ոչ ազնիվ ձևով մանիպուլյացիա է արվում, կիրառվում է սովետական հին մեթոդ։ Եթե դու նման հայտարարություն ես անում, պետք է հիմնավորես։ 

Քանի որ իրենք երկար տարիներ իշխանություն են եղել, սովոր են մի բան ասել, իսկ դեմ գնալ չհամարձակվողները ուրախ ծափահարում են, և իրենց թվում է, թե անցավ։ 

Բայց քանի որ իրենց ստատուսը փոխվել է, ծափահարողները քիչ են, դրան գումարած՝ ինֆորմացիոն դարաշրջան է, դա չի անցնում։ Եթե ասում են՝ 75 զոհ է եղել, պետք է տրամաբանական բացատրություն տան, օրինակ՝ ասեն, որ այլ մեթոդով են հաշվարկն իրականացրել։ 

Ես հակված եմ հիմք ընդունել պաշտպանության նախարարության պաշտոնական թվերը, ըստ որի՝ 93 կամ մոտ 100 զոհ ունեինք։ Այսինքն՝ ազնիվ պետք է լինել, ժողովրդին չպետք է հիմարի տեղ դնել։

– Հնարավորություն կա՞ր հետ բերելու այդ տարածքները, թե՞ դա այդքան էլ էական չէ։ Օրինակ՝ Սերժ Սարգսյանն ասում է, որ իր համար այն ժամանակ ավելի կարևոր էին զինվորների անվտանգությունն ու կյանքը։

– Ես կարծում եմ, որ այդ օրերին հնարավորություն կար այդ տարածքները հետ վերցնելու, մի բան էլ ավելի։ Ես կարծում եմ, որ պետք էր կռիվը շարունակել, նույնիսկ եթե մենք 20 կամ 30 զոհ ավելի տայինք։ 

Բայց դա քաղաքական առումով կամրապնդեր մեր հաղթանակը, երկրորդ՝ թշնամին այնպիսի վնաս կկրեր, որ հետո գուցե ավելի մեծ խաղաղություն լիներ։ 

Այսպես թե այնպես, մենք այդ զոհերը հետագայում տվեցինք, որովհետև մինչև ապրիլի վերջ լարվածությունը կար։ Բայց մյուս կողմից՝ կարող են պտտվել ու ասել՝ բա որ քո տղա՞ն լիներ այդ զոհերի մեջ, և այստեղ մարդկայնությունը մեծապես լռեցնում է քեզ։

Այսինքն՝ այստեղ պետք է անել ռազմաքաղաքական և մարդկային վերլուծություն, որոնք հաճախ իրար դեմ են դուրս գալիս։ Ես կարծում եմ, որ պետք էր գոնե այդ տարածքները հետ բերել, մի բան էլ ավելի, քաղաքական առումով ամրապնդել հաղթանակը։ 

Եվ արդյունքում այսօր մենք չէինք նստի ու հարցնեինք՝ 2016 թվականին մենք հաղթեցի՞նք, թե՞ ոչ։ Տավուշյան սրացումները օրինակ բերենք. ադրբեջանցիների մոտ կար զգացողություն, որ իրենք հաղթել են, մի հատ էլ պետք է փորձեն։

Տավուշում մեր վերջին զոհերը կարող էին չլինել։ Ինչքան ես հասկացել եմ ՊՆ-ի հետ շփումների արդյունքում, այն ժամանակ ֆիզիկապես մերոնք ի վիճակի էին այդ անել, թեև ռազմական գործողությունները միշտ սկզբունքորեն անկանխատեսելի են։ 

Բայց մենք պատրաստ էինք դրան, օրինակ՝ տվյալներ կային, որ Ադրբեջանում զորքերի որոշակի կառավարման խնդիրներ էին արդեն առաջացել, խուճապային տրամադրություններ էին։ Հիմա արդեն այդ դիրքերն անիմաստ է հետ բերել, որովհետև դու կլինես նորից պատերազմ սկսող։ Երկրորդ՝ ինչքան հասկանում եմ, շատ ուժեղ ամրացված են այդ դիրքերը։ Եթե անելու ենք մի բան, ավելի լավ է այլ հատվածներում փորձենք այլ բան գրավել դրա փոխարեն։

Ապրիլյան պատերազմի հարցով Ազգային ժողովի քննիչ հանձնաժողովն աշնանն արդեն զեկույց պետք է ներկայացնի խորհրդարանի դատին։ Այս ամիսների աշխատանքն ի՞նչ ցույց տվեց, այդ հանձնաժողովը հասցրե՞ց էական բացահայտումներ կատարել։

– Քննիչ հանձնաժողովի աշխատանքը մի քանի աստիճանով դիտարկենք։ Այդ հանձնաժողովն ուներ քաղաքական և իրավական բաղադրիչ, նաև հոգեբանական բաղադրիչ։ 

Ինքն ամենից առաջ ստեղծվեց՝ քաղաքական բաղադրիչին տուրք տալով, այսինքն՝ մարդիկ ուզեցին նախկինների վրա ևս մեկ մեղք հաստատել։ Ինչպես հանձնաժողովի ստեղծման ժամանակ, հիմա առավել ևս պնդում եմ, որ դա քաղաքական սխալ էր։ 

Այն ժամանակ անհիմն միֆեր էին շրջանառվում, որ տանկերի բաքերի մեջ ջուր է եղել, զինվորները խոտ են կերել, բահով են կռվել և այլն։ Դրանք դրվեցին շրջանառության մեջ, ու քանի որ ժողովուրդը այն ժամանակվա իշխանություններին չէր վստահում, այդ միֆերը տարածվեցին։ 

Եվ իշխանությունները, փորձելով այդ միֆերին իրավական ամրապնդում տալ, արդյունքում հանձնաժողովի առումով ստացան քաղաքական ֆիասկո։ Այսինքն՝ քաղաքական հաշվարկի առումով դա սխալ էր։

Բայց, մյուս կողմից, ես գոհ եմ, որ այդ հանձնաժողովն ստեղծվեց, որովհետև եթե դա չլիներ, ինչպես Պապ թագավորի սպանության դեպքում, 1000 տարի էլ անցներ, ասելու էին՝ տանկերի բաքերի մեջ ջուր է եղել։

Ես գոհ եմ, որ ճշմարտությունը բացահայտվեց, իսկ քաղաքական առումով գործող իշխանությունը վնաս կրեց, նախկին իշխանություններն էլ ասացին՝ է՞ս չէր ձեր ուզածը, ստացա՞ք։

Եվ Սերժ Սարգսյանի այդ ինքնավստահությունը նաև այդ քաղաքական առումով ֆիասկոյի արդյունքն է։ Իսկ իրավական առումով, ես կարծում եմ, այդ զեկույցը ոչ մի հետևանք չի ունենա։

Իսկ հնարավո՞ր է՝ Սերժ Սարգսյանը նախքան այդ հանձնաժողովի զեկույցի հրապարակումը նման հայտարարություններով փորձում է հանրության մոտ տրամադրություններ փոխել։

Ոչ, ես համաձայն չեմ այդ տեսակետին, որովհետև եթե ես իմ մակարդակում այսքան գիտեմ, ուրեմն ինքն էլ գիտի, որ զեկույցն ի վնաս իրենց չի լինելու։ Այդ հանձնաժողովի նախագահ Անդրանիկ Քոչարյանը դեռ ամիսներ առաջ ասաց՝ վառելիքի հարցը փակ է։

– Այսինքն՝ դուք կարծում եք՝ այս հանձնաժողովի աշխատանքի արդյունքում պատասխանատվություն չի՞ լինի։

– Իհարկե ոչ։ Սերժ Սարգսյանի այս ակտիվությունը ես գնահատում եմ որպես քաղաքական հակահարձակման սկիզբ։ Այսինքն՝ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը թուլացել է, որոշակի վարկանիշ է կորցրել, և իրենք արդեն գտնում են, որ ժամանակն է գործել։ Եվ սա այդ հակահարձակման սկիզբն է։ 

Մարդիկ գնում են ռևանշի։ 

Իրենք քաղաքական մակարդակում մեր բանակի այդ փառահեղ հաղթանակը մսխեցին՝ հանուն քաղաքական դիվիդենդի, հանուն նրա, որ քաղաքական խաղատախտակի վրա ոչ մի բան չփոխվի։ 

Այդ պահին պարոն Սարգսյանը չուզեց ոչ մի բան փոխել, ապրիլյան պատերազմն իր համար քաղաքական անակնկալ էր, դրա համար ինքը շատ արագ վերջացրեց։

Ռոզա Հովհաննիսյան

MediaLab.am