«Ո՛չ բարև, ո՛չ բարլուս, զանգ ու ասում ա՝ Անդո՛, կողմնացույցը ո՞նց են սարքում, արա՛, ի՞նչ կողմնացույց, էս ո՞ւր ես, երեք ամիս ա՝ խաբար չունենք». Հրաշքով փրկվածները

Հեղինակ MediaLab

70 երկար ու ձիգ օրեր նրանցից լուր չկար: Ժամկետային զինծառայողներ Արսեն Այվազյանը, Դավիթ Սահակյանը, Նիկոլայ Ստեփանյանը, Արթուր Հարությունյանը, Արման Արմաղանյանն ու Ռուսլան Թումանյան նույն գումարտակում էին ծառայում:

Նրանց վստահված էր հարավային ուղղությունը, որտեղ կատաղի մարտեր էին ընթանում: Տղաների կռիվն ավարտվեց հոկտեմբերի առաջին տասնօրյակում, երբ հասկացան՝ շրջափակման մեջ են: 

Շարքային Արման Արմաղանյան

No description available.

Կրակոցներ, կրակոցներ ու շատացող ադրբեջաներեն խոսակցություններ: Հասկացանք՝ բաններս բուրդ է: Թաքնվելով հեռանում էինք: Աստիճանաբար կրակոցների ձայնը կորում էր: Նոյեմբերի 10-ին՝ գիշերը, մոտ մեկ ու կես ժամ կրակոցները դադարեցին: Ենթադրեցինք, որ պատերազմն ավարտվել է: Մտածեցինք՝ ոնց կապի դուրս գանք արտաքին աշխարհի հետ: 

Կապի դուրս գալը հեշտ չէր, բազմաթիվ փորձերից մեկն է հաջողվում, երջանիկ հեռախոսահամարի տերը Արմանի եղբայրն էր՝ Անդրանիկը: 

Անդրանիկ Արմաղանյան (Արման Արմաղանյանի եղբայրը) 

Մինչև դեկտեմբերի 17-ը ոչ մի լուր չունեինք, մայրս գժվում էր: Հարազատներով հավաքվել, սիրտ էին տալիս: Հորքուրս անընդհատ կրկնում էր՝ Աստված ջան, մի լույս բացվի, ու հենց էդ պահին զանգում է: 

Ո՛չ բարև, ո՛չ բարլուս: Ասում ա՝ Անդո՛, կողմնացույցը ո՞նց են սարքում: 

Արա՛, ի՞նչ կողմնացույց, էս ո՞ւր ես, երեք ամիս ա՝ խաբար չունենք: 

Իսկ կողմնացույցը տեղանքում կողմնորոշվելու համար էր պետք: Երկու ամսից ավելի անտառներում ու ձորերում դեգերող հայ տղաները փրկության օղակ էին փնտրում: 

Շարքային Դավիթ Սահակյան 

Մի քանի անգամ փորձել ենք կողմնացույց սարքել՝ չի ստացվել: Տեղանքում կողմնորոշվելու համար բարձրանում էինք լեռներ՝ այնտեղից տեսնում՝ ինչը որտեղ ա: Երբ մառախուղ էր, մոլորվում էինք: 

Շարքային Արման Արմաղանյան

Թաքնվում էինք գյուղերում, բայց քանի որ այնտեղ շարժը շատ էր, ապահով չէր: Սկսեցինք սարերում, անտառներում թաքնվել, իսկ գյուղ էինք իջնում՝ սնունդ հայթայթելու: Օգտվում էինք գյուղացիների պահածոներից՝ լեչո, կոմպոտ, մուրաբա: Հաճախ սոված էինք, սակայն դժվարը դա չէր:

Շարքային Դավիթ Սահակյան 

Ամենադժվարը հույսը չկորցնելն էր: Հաճախ էինք դեպրեսիայի մեջ ընկնում: Այդ վիճակներից դուրս էինք գալիս Արմանի շնորհիվ, նա մեր մեջի ամենալավատեսն էր, ասում էր՝ անպայման դուրս ենք գալու: 

Ծանր պահերին մտածում էինք մեր հարազատների, ապագայի մասին, թե ինչով ենք զբաղվելու, երբ այս ամենն ավարտվի: Տատիս սարքած մսով ռուլետներն էի հիշում, մամայիս տոլման: Մտածում էի՝ անպայման նորից փորձելու եմ: Լավ հուշերը օգնում էին: 

No description available.

Շարքային Արթուր Հարությունյան

No description available.

Անընդհատ փոփոխվող տրամադրությամբ էինք: Երբ կրակոցներ էինք լսում, մտածում էին՝ մերոնք են, փրկվելու հնար կա: Երբ դրանք դադարում էին, հուսալքության պահեր էինք ունենում: Հիմնականում հոգու խորքում հավատում էինք, որ փրկվելու ենք: 

Ամենադժվարն այն էր, որ մտածում ես՝ քո պատճառով ինչ-որ մեկը տառապում է, խոսքը ծնողներիդ, հարազատներիդ մասին է: Ուզում ես հենց նրանց համար մի ձև դուրս գաս, փրկվես: 

Արմանը մեր մեջ միակն էր, որ ոչ մի րոպե չէր կասկածում՝ դուրս ենք գալու, ինքը հավատում էր, մենք էլ իրեն էինք հավատում: 

Թշնամուն տեսել ենք դեմ դիմաց: Մենք նրանց տեսնում էինք, նրանք մեզ՝ ոչ: Գիտակցում էինք՝ ավելի լավ է մեռնենք, քան թուրքի ձեռն ընկնենք: Պատրաստ էինք դրան: Կռիվ էինք տալու: 

Տղաների հատած ճանապարհը, ուղիղ գծով  40 կմ է, բայց, սարերով, ձորերով, դժվարանցանելի ճամփեքով անվերջանալի թվացող ճանապարհով, հյուծված, հասկանալի է, թե որքան երկար  են քայլել: Ասում են՝ հասկանում էինք, որ երկիր ենք կորցնում, դա էր դժվարը:

Նրանից չորսը Երևանից են, մեկը՝ Մարտակերտից, մյուսն էլ՝ Գորիսից: Մոսկվայում ծնված ու ապրող գորիսեցի Նիկոլայը առողջական խնդիրներով բանակից ազատվելու հիմք ուներ, բայց պնդեց իրենը ու եկավ ծառայելու:

Շարքային Նիկոլայ Ստեփանյան

Ճիշտը դա էր: Թեև ծնողներս դեմ էին, ես իմ ասածն արեցի: Ամենամեծ ձեռքբերումս ընկերներս են: Այս օրերը մեզ ավելի ամրացրին: Իրար օգնում էինք, մեր ընկերությունը այսուհետ առհավետ է: Դեկտեմբերի 20-ն էլ մեր երկրորդ ծննդյան օրն է: 

No description available.

Շարքային Դավիթ Սահակյան

Երբ Արմանի զանգը հաջողվեց, ուրախությունից ու հուզմունքից լաց էր լինում, ոչ միայն նա, այլև մենք բոլորս: Երբ արդեն մեզ հանում էին, հասկացանք, որ մենք՝ վեցով, ինչ-որ բան արժենք, որ մենակ չենք:

Ի՞նչ է փոխվել այս ամենից հետո: Սկսել եմ գնահատել շատ մանր թվացող բաներ, հասկանալ, որ հարազատիդ հետ տանը պարզապես մտերմիկ երեկո ունենալը երջանկություն է: Երբ տուն վերադառնամ, ավելի շատ եմ հոգ տանելու ընտանիքիս մասին: 

70-օրյա մղձավանջից տղաները դուրս են եկել հայ փրկարարների, ռուս խաղաղապահների ու Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի ջանքերով: Նրանք անմիջապես հոսպիտալացվել են: Ստորին վերջույթների վնասվածքով են, սառեցրել են ճամփեքին: 

Մարինե Մկրտչյան

Արցախ

MediaLab.am